X
تبلیغات
پېتاوُنه

پېتاوُنه

درحمت پېتاوال وبلاګ ته ښه راغلاست

اختر مو مبارک شه

اختر مو مبارک شه

 

 

اختر مو مبارک شه

 

 

درنو لوستونکو له دې وروسته دپيتاونه وبلاګ په دې پته کتلای شی

 

 

http://petawona.bloguna.tolafghan.com

 

 

هيله ده دوبلاګ دليکنو په اړه ستاسو رغده نظرونه له مونږسره شريک کړۍ

 

                                                                              رحمت پيتاوال

 

+ نوشته شده در  ساعت   توسط  رحمت پيتاوال   | 

معر فی زعفران یا طلاسرخ

 

معر فی زعفران یا طلاسرخ                                                  

    مقدمه: زعفران بهترین نبا تات کم آب بوده . وبه آب کم ضرورت داشته و در منا طق کم آب و خشک توافق دارد. ازین لهاظ است که زعفران نبا تات باارزش و قیمتی بوده. که  ازآن درصنعت داروسازی ودرمصارف غذایی استفا ده به عمل میا ید .خوش بختانه اکثر منا طق زراعتی کم آب ولایت هرات برای کشت زعفران مساعد بوده.وکشت کار این نبات در اقتصاد وزندگی دهاقین تاثیر ارزنده را خواهد داشت . ومتوان اززمین کم با در نظر داشت زحمت کشی کمتر حا صل با ارزش اقتصا دی را بد ست آ ورد. و همچنین با ا ستفا ده از ارزش ها ی فنی و مسلکی دررا بطه به کشت وکار آن متوان محصو لا ت زعفران را از نگاه کیفیت و کمیت با لا برود .

        

مرا حل کشت زعفران:

 

  1. تهیه زمین: درتهیه زمین برای کشت زعفران شرایط ذیل در نظر گرفته می شود.
    • زمین مرطوب انتخاب نگردد وسطح آب منطقه پا یین با شد .
    • خاک زمیین دو رگ با شد.
    • زمین زیر سا یه درختان قرارنداشته با شد.
    • زمین باید دارایی منا بع آبی بوده. یعنی حقابه داشته ویا اینکه آب زیر زمینی استفاده کرده بتواند.
    • زمین دارای ترکیب ریگ وسنگ ریزه نبا شد.
    • زمین شا لی کار با ید انتخا ب نگردد.
    • زمین با ید مواد عضوی دا شته با شد.
    • غلظت ( PH) خاک با ید7-8 با شد.
  2. آما ده سا ختن زمین برای کشت:
    • زمین آبیا ری گردد.
    • زمین در صورتیکه آماده شدیار( شخم شدن ) سه مرتبه (سه رگ) ودر صورتیکه خاک نرم وملایم با شد دومرتبه(دورگ) شدیار گردد.
    • درصورت موجودیت کلوخ درزمین با ید کلوخ های آن میده گردد.
    • بعد اً زمین مذکور ما له گردد.
    • مقدار ( 8 ) تن پارو سوخته ( پوسیده ) یا به تعداد یکصد مرکب پارو حیوانی در فی جریب زمین علاوه گردد.
    • مقدار چهل کیلو گرام کود سیا ( DAP  ) نیز درفی جریب زمین مذکور استعما ل گردد.
    • زمین با ید کاملاٌ مسطح گر دد.
    • زمین با ید به شکل پلا تها ی ( 10*5 ) دیزاین گردد.

3 .  وقت منا سب کشت غوزه زعفران :

·        درصورت که هوا گرم نبا شد متوان از تا ریخ پا نزدهم برج اسد به کشت اقدا م نمود.

·        در صورت که هوا گرم با شد با ید کشت را از تا ریخ اول الی دهم سنبله شروع نمود. 

 

4 .  وقت بیرون کشیدن زعفران از زمین :

·        با در نظر داشت دوره استرا حت غوزه با ید انرا از خاک بیرون آ ورد.چونکه  غوزه یک دوره استرا حت ازاوایل جوزا الی آخر اسد سپری می نما ید .

·        ازما ه جوزا به بعد یعنی به شمول برج جوزا

·        در برج اسد از بیرون آ وردن غوزه ها از زمین بسیا ر احتیاط گردد. به نسبت اینکه در این موقع هوایی زمین بسیار گرم و خطر آن میرود که رطوبت پیاز موقع جا بجا کر دن از بین رفته وبه آن صدمه وارد شود.

 

5 .  آنتخا ب غوزه زعفران :

·        غوزه با ید دروشت بوده ووزن آن از 5 الی 8  گرام کمتر نبا شد.

·        غوزه با ید سالم با شد.

·        خراشید گی و زخم درغوزه وجود نداشته با شد.

·        غوزه از هر گونه امراض عا ری با شد.

 

6 .  انتقا ل غوزه زعفران:

·        غوزه در دا خل کارتن سوراخ دار و یا بوجی سوراخ دار انتقال گردد.

·        از مقدار ( 25 ) کیلو گرام غوزه زیادتردر یک بوجی انتقا ل نگردد.

·        بوجی ها با ید با لای همد یگر قرار نگیرد.

·        زمان انتقا ل با ید متوجه شد که مستقیماٌ شعاع آبتا ب با لایی غوزه ها قرار نگیرد.

·        درصورت موجودیت گرمی هوا انتقال غوزه ها از یک الی دو روز را در بر نگیرد.

·        انتقال غوزه ها با ید از طرف شب نسبت موجودیت سردی هوا انتقال گردد.

·        در جریان انتقال از غوزه ها مراقبت گردد. تا گرم نشود به خا طر اینکه اگر غوزه ها گرم شود فا سد می شود.

·        هر گا ه گرمی به غوزه ها میرسد با ید غوزه ها سر زیر شود.

 

7 .  تخمریز غوزه زعفران :

·        در صورتیکه غوزه ها کلان و متجا نس با شد در فی جریب مقدار ( 400 ) کیلو گرام کشت گردد.

·        در صورتیکه غوزه ها ریزه ، متو سط  وغیر متجا نس با شد در فی جریب مقدار ( 500 ) کیلو گرام کشت گردد.

8 .  طروق کشت غوزه زعفران :

·        در چقو رک که تو سط بیل حفر می شود در یک قطار منظم به شکل صا بونی کشت می شود.

·        به شکل ردیفی به عمق معین جوی زده شده وبه فا صله های معین غوزه نیز به شکل صا بونی کشت می شود.

·        فاصله بین دو قطار با ید( 25 الی 30 ) سانتی متر با شد.

·        فاصله بین دو غوزه نبات باید (12- 15 ) سانتي متر با شد.

·        عمق کشت غوزه با ید( 15 – 20 ) سا نتي متر با شد.

·        درموقع کشت بهتراست پولک یا لا یه خشک کف غوزه به همراه مقدار از پوسته ازاد روی پیاز جدا شوند . تا جذب آب به وسیله پیاز آسانتر وجوانه زدن آن سریعتر انجام شود.

·        پیاز قبل از کشت با ید به سموم قارچ کش از قبیل سرازان ، تري تیزان ، گرامینون ، یا ویتا واکس به تنا سب (300 – 500 ) گرام در یک صد کیلو غوزه علیه بیماری هاي قارچي ضد عفونی ( تداوي بذری ) شود.  

 

9 . آبیا ري:

·        آبیا ري سال اول با ید (  15 ) برج میزان صورت گیرد.

·        آبیا ري سال دوم ( 25 ) برج میزان صورت گیرد.

·        درصورتیکه غوزه ها تیغ زدن  ((Germination نداشت با ید بعد از مدت 12- 15 یوم آبیا ري اول آبیا ري دوم اقدام نمود.

·        هر گاه آبیا ري اول به زمان منا سب ومعين اجرا گردد غوزه اول تولید گل نموده وبعدٌ تولید برگ می نما ید . و اگر آبیا ري به زمان منا سب و معین اجرا نگردد غوزه اول تو لید برگ نموده و بعدٌ تولید گل مي نما ید .

·        آبیا ري سوم در عدم موجودیت با ران با ید بعد از ختم گل دهي انجام شود.

 

     10 . استعما ل کود :

·        پارو حیواني بعد از آما ده سا ختن زمین قبل از کشت به مقدار ( 8  ) تن درفي جریب .

·        کود کیمیا وي سیا (( DAP  همزمان با کشت غوزه به مقدار 40  کیلو گرام درفي جریب .

·        کود سفید ( ( Urea مر تبه اول به مقدار  20 کیلو گرام در في جریب در زمان آ بیا ري اول.

·        کود سفید ( ( Urea به مر تبه دوم نیز به مقدار 20 کیلو گرام در في جریب بعد از ختم گل دهي در زمان آبیا ري دوم یا سوم .

·        سا لانه با ید پارو حیواني و کود به تنا سب ا ستعمال فوق یعني پا رو حیواني قبل و کود یوریا بعد از آبیا ري داده شود.

 

11 . سله شکني :

·        بعد از آبیا ري اول موقع که زمین گاو رو شود سطح زمین مزرعه ( پلات زعفران ) با ید سله شکني شود . طوریکه غوزه هاي کشت شده آسیب نبیند . و براي سله شکني متوان از چک آهني و کلتیواتور استفا ده نموده.

·        سله شکني با عث مي شود که کود حیواني با خاک مخلوط گردد.

·        گلها ي زعفران به آساني بیرون شده متواند.

·        با عث حفظ رطوبت در خاک میگردد. 

·        در رشد زعفران کمک مي نما ید .

 

     12. خشا وه : عبا رت از درو نمودن و ازبین بردن گیاه هرزه در قطعات زعفران میبا شد . که آنها رقا بت با نبا تات زعفران را از نظر آب ، مواد غذایي و نور خورشید دا شته که با عث کا هش در محصو لا دهي نبا ت زعفران میگردد.

·        با عث تو لید بعضي بیما ري ها  در نبا ت زعفران در ا ثر مو جودیت گیا ها ن هر زه میبا شد.

·        در زمان بر داشت محصول زعفران مزا حمت ا یجار مي نما ید .  

 

13 . گل دهي زعفران :

·        دوره گل دهي در حدود 15- 20 روز میبا شد .

·        تعداد گلها در روز هاي اول و آ خر کمتر میبا شد . ودر روز هاي وسطي زیا د تر ا ست.

·        گل دهي وابسته به دروشتي و ریز بو دن غوزه میبا شد .

·        از هر جوانه به تعداد  1-4 گل تو لید میگردد.

  

 14 . زمان و طروق چیدن گل زعفران :

·        دست ها ي کسي که گل مي چیند با ید پا ک وبه صا بو ن شسته شود .

·        گل زعفران صبح وقت قبل ازاینکه شعاع آبتا ب در سطح مزرعه زعفران بتا بد با ید چیده شود.

·        گل زعفران را در ظروف پاک و تمیز جمع آورِي نموده با ید از گرد و خاک نیز جلو گیري گردد.

·        از انبا ر نمودن گل با لاي همدیگر جلو گیري گردد.

·        گلهاي جمع آوري شده از شیروع تا ختم جدا سا زي با ید از 10  سا عت تجا وز نکند.

 

15 . جدا کردن تا ر زعفران از گل :

·        پوشش گل از سه کا سبرگ و سه گل برگ همزمان نبضش تشکیل شده بطوریکه تشخیص کا سبرگها از گلبر گها مشکل است .

·        در حصه وسطي گل سه کلاله ( تار ما نند ) به رنگ قر میز در حدود ( 2-3 ) سا نتي متر نما یا ن است  که تا ر زعفران نا میده مي شود.

·        گل زعفران را به دست راست گرفته به کمک دست چپ سر تار زعفران را از داخل گل جدا نموده . وبین دو انگشت ( شهادت وما بین ) قرار داده و به همین تر تیب پروسه را ادامه داده.

·        تار هاي مطلوب را با لاي یک پارچه پاک هموارنموده بعد ازاینکه ( 75% ) رطوبت آن خشک گردیده دسته بندي نموده ودر حدود ( 50-60 ) دانه تار به نخ بسته بندي مي نما ئيم .

 

16 . خشک نمودن زعفران: هر قدر مدت زمان خشک شدن کمتر با شد به همان اندازه کیفیت زعفران از نگاه عطر، رنگ و طعم بهتر حفظ مي شود . به سه طریق زیل متوان تا ر زعفران را خشک نمود.

·        توسط دستگا هاي عصري خشک کننده زعفران که تقریبا در حدود یک سا عت را در بر مگیرد.

·        در مجاورت هوایي آزاد.

·        سنگهاي اعیار شده که تو سط حرارت ویا آ تش داغ میگردد، زعفران ها را با لای آن بطور هموار قرار داده به اسرع وقت زعفران مذ کور خشک میگردد

نوت : هر قد ریکه زعفران زود تر خشک گردد وحفظ لصحه و مراقبت جدي در مراحل آن در نظر گرفته شود به همان تر تیب زعفران خشک به دست آ مده مر غوب با طعم و با ارزش میبا شد .

 

17 .چرایي زعفران : همان طوریکه میدانیم برگها کا رخانه موار غذایي گیاه اند . و این مواد پس از سا خته شدن جهت مصرف غذایي متو جه پیا ز و ریشه نبا ت مي شود . بناٌ اگر برگ زعفران درو و یا چرا نیده شوند زعفران صدمه زیا د را مي بیند . ازین رو تنها موقع متوان برگها را جمع آ وري نمود که کا ملاٌ برگها زرد شده با شد با لا کشیدن زود تر از موعد برگ موجب آ سیب رسا ندن به پیاز های زعفران میگردد . همچنان مواد غذایی در برگها در مو قع ختم فصل نمویي به پیا ز زعفران مي رود . ودر همین مو قع پیاز ها ي زعفران دروشت وبزرگ مي شوند .

 

18 . تکثیر زعفران : تکثیر زعفران از طریق پیاز چه ( (Tuber  جدید که از پیاز ما در تو لید مي شود صورت میگیرد . زعفران تهیه و برداشت غده هاي جدید اقدام نمود.

 

19 . آب و هوا منا سب براي توافق زعفران:

·        زعفران است نیمه گرمسیر ودر نقا طیکه زمستا نهاي ملایم و تا بستا نهاي گرم و خشک با شد توافق دارد.

·        مقاومت زعفران در مقا بل سرما زیاد است لکن دوران رشد آن مصا دف به خزان و زمستان در اوایل بهار است طبعاٌ درین ایام هوائی منا سب و معتدل نیاز دارد.

·        در ایام تا بستان که دوره استراحت آن است آبیا ري براي آن مضر است.

·        توافق این نبا ت در حدود ( 35-40  )درجه سا نتي گراد میبا شد .

·        رشد آن نیز در ارتفاع (1300- 2300 ) متراز سطح بحر میبا شد .

 

20 . خصوصیت مهم کشت زعفران :

·        به آب کمتر ضرورت دارد.

·        بهترین نبات در منا طق کم آب است .

·        مدت کار وبرداشت محصول وقت کم را در بر میگیرد ( در حدود 40 روز در یک سال ) .

·        کار جمع آوري گل و جلا کردن تار زعفران توسط  اطفال وزنان صورت گرفته میتواند.

·        در صورت گسترش کشت آن زمینه کار براي ا فراد مساعد میگردد.

·        همه سا له ضرورت به غوزه و آماده سا ختن زمین و کشت را ما نند سا یر نبا تا ت ندارند.

 

21 . موارد مصرف زعفران :

·        در صنعت رنگ سازي.

·        در طبا بت بحیث ادویه آرام بخش و تسکین کننده.

·        در مواد غذایی بحیث مواد خوش طعم کننده غذا ورنگ دادن غذا ( برنج ) .

 

22 . اهمیت اقتصا دي زعفران :

·        محصول صا دراتي بوده که دررشد بنیه ا قتصاد کشور و سطح زندگي دهقان رول بسزائي دارد.

·        در صنعت رنگ آمیزي ازآن استفا ده بعمل میا ید .

·        در طبا بت به صنعت ادویه تسکین کننده و آرام بخش مورد استفا ده قرار میگیرد.

·        در بخش غذائي جهت خو ش طعم نمودن انواع خوراکه ها خصو صاٌ برنج مورد استفا ده دارد.

·        در صورت زحمت کشي متوان از في جریب زمین 5-6 کیلو گرام زعفران به دست آورد که رول عمده ا قتصاد ي دارد.

                                                                                     

                                                                                                                                                 

                                           قطعه نمایشی زعفران درولایت هرات         

 

                                          دمحمد يوسف جاهد ليکنه  25/09/2006

+ نوشته شده در  ساعت   توسط  رحمت پيتاوال   | 

کشت علوفه جات عمده برای تغذیه حیوانات

کشت علوفه جات عمده برای تغذیه حیوانات

 

تاریخچه علوفه جات:

 

     تاریخ اول کشت و استفاده از نباتات علوفه معلوم نبوده و گفته میشود که در اوراق زمان مفقود شده پیش از نوشتن تاریخ یعنی انسانها ما قبل از تاریخ ضرورت به جمغ آوری این نوع نباتات احساس نمی گردید. آنها زنده گی خویش را با جمع آوری میوه جات ، کندن ریشه های گوشتی ، ماهی گیری ، شکار حیوانات وحشی زنده گی خویش را تأمین می نمودند. وقتیکه انسانها به اهلی ساختن حیوانات پرداختن ضرورت به علوفه جات گردیده. و نقش آنها را در تربیه حیوانات پیدا شد. تعداد حیوانات همان دوران که در ساحات جنگلی و غیر جنگلی زیاد می گردید ومختلف بود یک تعداد از آنها حیوانات دیگر را می خوردند یک تعداد دیگر علف خوار بودند بالای گندمیان (Grass ) ، نباتات خاندان (Legume ) شبدر ، رشقه ، باقلات ، برگ درختان و دیگر بته های شبز و تازه تغذیه می کردند.

     سگ ، گاو ، گوسفند ، قاز ، اسب از جمله حیوانات هستند که برای اولین بار اهلی شدند که در محیط خانواده دهاقین زنده گی میکند. با گذشت زمان و ازدیاد نفوس انسانها به اهلی ساختن حیوانات توجه کرده به همین ترتیب در مقدار حیوانات افزایش بعمل آمده بنابر آن ضرورت مهیا ساختن خوراکه احساس کردند ودر جستجوی آن بر آمدن که چه قسم مواد خوراکه را تهیه تا می توانند تفع اعظمی را بدست آورده و برعلاوه ضرورت نگهداری ، نمو ، تولید ، و نسل گیری در آن ها مرفوع سازند.

     در اوایل حیوانات آزاد گذاشته شدن از طریق چرایش نیازمندی خود را مرفوع سازند، این کار در مناطق و ساحاتیکه در طول سال اقلیم ملایم داشت و حیوانات می توانستند مواد خوراکه خود را تهیه نمایند و لیکن آنها آهسته آهسته بطرف شمال مهاجرت نمودن تهیه مواد خوراکه برای حیوانات در تابستان پرابلم نبوده مگر در زمستان با در نظر داشت هوای فوق العاده سرد که حیوانات هم خود چرش کرده نمی توانستند مشکل علوفه را بار آورد و مسئولیت مالداران را در برابر حیوانات بیشتر نمود. لذا متعاقبا انسانها در مورد حیوانات علف خوار و نباتات علوفه ئ معلومات بیشتر پیدا نمودن و به منظور تهیه مواد خوراکه برای حیوانات به جمع آوری بسته های علوفه ای شروع کردند.

     در ابتدا از بسته های وحشی دامنه کوهی ، چمنزارها وغیره پیدا میشد بقسم بیده و علوفه ای خشک منحیث خوراکه حیوانات استفاده بعمل می آید بعدا از برگ درختان و گیاهان هرزه و بعضی بته های تازه استفاده می گردید و همین حالا از طروق فوق کار گرفته میشود.

 

اهمیت نباتات علوفه ای :

 

   علوفه جات برای تغذیه حیوانات خیلی مهم و ضروری می باشد که تقریباً  بیش از نصف ضرورت غذای حیوانات از علوفه جات بدست میآید تقریباًًًً 3/2 حصه عناصر ضروری گاو های شیری ، 4/3 حصه عناصر گاو های گوشتی ، 10/9 حصه عناصر ضروری گوسفندان از بیده ، سایلچ ، علفچرها و چراگاهای طبیعی حاصل می گردد وهمچنان علوفه جات به شکل چراگاه و برگ میده در تولید و تربیه مرغداری سهم ارزنده دارد . یعنی یک غذای استاندارد را تهیه می دارد علاوه بر اینکه برای حیوانات بزرگترین منبع انرژی ، پروتین ، ویتامین ها و منرالها می باشد.

    علوفه جات در مجموع توسط حیوانات به مطرف میرسد گر چی هیچ یک از نباتات علوفه ی به تنهای طوری مستقیم و تجارت استفاده نشده و مارکیت ندارد و بطوری غیر مستقیم بشکل گوشت ، شیر ، مسکه ، پنیر ،  پشم و تا اندازه به قسم تخم و گوشت مرغ بازار فروش دارد.

 

رشقه

Alfalfa ( Medicago sativa L)

 

     رشقه از جمله علوفه جات مشهور دنیا به شمار میرود که از لحاظ کیفیت غذای خوراکه خوب برای حیوانات محسوب می شود و نیز در تحت شرایط مناسب از جمله پر محصول ترین علوفه نباتات پلیدار به شمار میرود که در اصلاح خاک نیز رول مهمی دارد.

     رشقه بصورت وسیع در تمام قاره های دنیا ( تقریباً در بیش از 80 مملکت) مروج بوده ، از لحاظ مقدار تولید بلندترین محصول داده است که مقدار تولید آن طور اوسط حدود (20 ) الی (30 ) تن فی جریب زمین تخمین گردیده است. رشقه قابلیت هضم بهتر برای تغذیه حیوانات دارا بوده (70 ) الی(80 ) فیصد قابل هضم  و دارای کیفیت غذای بهتر بوده که فیصدی مقدار پروتین خام نباتی آن (20 ) الی (24 ) فیصد می باشد رشقه سرشار از ویتامین های مختلفه (A,B,C,D,E ) و منبع خوب عناصر مانند کلسیم ، مگنشیم و فاسفورس می باشد. این ارقام ارزش بهتر رشقه را واضح می سازد ، چون رشقه نبات چندین ساله بوده ، از لحاظ اهمیت بیولوژیکی نیز منبع نصب نایتروجن در خاک بوده که سالانه در حدود (20 ) الی (30 ) کیلوگرام نایتروجن را در ساحه یک جریب زمین تحت بذر رشقه یصب نموده. رشقه منبع خوب کود سبز میباشد. مقابل نمکیات خاک و آب های ایستاده تا یک اندازه مقاومت نشان میدهد.از لحاظ تولید عسل نیز اهمیت داشته در اقلیم های خشکه زمین های آبی توافق بهتر دارد.

 

آماده ساختن زمین:

     زمین در وقت بذر رشقه باید دو الی سه مرتبه قلبه شود، سعی گردد وقتیکه زمین وتر باشد قلبه شود اگر در حالت وتر قلبه شود کلوخ های بزرگ تشکیل نخواهد شد. زمین باید بعد از هر قلبه ماله شود تا کلوخ های بزرگ میده شده و رطوبت خاک حقظ گردد ونیز باید تمامی گیاه های هرزه از بین برده شود.

 

انتخاب خاک:

     خاک نرم ، مرطوب و بهتر آماده شده برای برداشت حاصل بهتر رشقه مفید است، زمین باید یک مرتبه در خزان قلبه شود تا برای کشت بهاری آماده گردد. رشقه با وجود اینکه در مقابل خشکی ، نمکیات و سردی هوا واقلیم مختلفه توافق نشان میدهد با آن هم برای بدست آوردن محصول بهتر خاکهای که دارای طبقه عمیق و به صورت درست زهکشی شده و دارای مقدار کم القلیات و نمکیات باشد برای کشت مناسب است.

     از لحاظ انتخاب خاک باید دارای طبقه منظم و قابلیت جذب رطوبت یکسان باشد تا بتواند آب را برای یک مدت بیشتر نگهداری نماید. خاکهای عمیق دارای ذرات کوچک نوع نیمه ریگی و یا لوم که قابلیت بهتر نگهداشت آب را داشته باشد برای بذر رشقه مناسب است. خاکهای که بیشتر ریگی بوده و طبقه پائین آن سخت و یا نمکی و القلی باشد از کشت رشقه در این خاکها جلوگیری گردد. غلظت (Ph ) مناسب خاک برای رشقه از(6 ) الی (8.5 ) بوده که عاری از نمکیات باشد.

 

نورم تطبیق کود:

     در وقت کشت رشقه مقدار (50 ) کیلوگرام کودDAP در فی جریب زمین علاوه گردد.علاوه نمودن مقدار اضافی کود یوریا توصیه نمی گردد زیرا نباتات پلیدار به خصوص رشقه و شبدر خاصیت یصب نایتروجن هوا را به زمین دارد.

 

انتخاب تخم:

     برای کشت مناسب باید تخم های اصلاح شده رشقه که خصوصیات بهتر تولید را داشته و نیز دارای وضعیت نموئ بهتر ، تناسب برگ یا ساقه ، طول نموی مناسب و مقاومت در مقابل امراض و آفات داشته باشد انتخاب و بذر گردد.

 

صفات تخم خوب:

×     دارای کیفیت بهتر تولید باشد.

×     رنگ روشن زرد و یا سبز زیتونی داشته باشد.

×     تخم تصدیق شده و مطابق به جنسیت باشد.

×     از لحاظ خصوصیات فزیکی (98 ) فیصد خالص باشد.

×     حد اقل قدرت نموی از( 90 ) فیصد کمتر نباشد.

 

طریقه کشت:

     قبل از کشت تخم باید سر شب در بین آب انداخته شود و در موقع کشت به همرای ریگ میده مخلوط وبه صورت مساویانه پاشیده شود عمق کشت نباید از(1 ) الی (2 ) سانتی متر بیشتر باشد، و به یکی از طریقه های ذیل میتوان آنرا کشت کرد.

×     بستر خشک: بعد از آماده ساختن زمین و هموار کاری درست باید متیقن شد که زمین برای کشت و آبیاری مساعد است تخم را به همرای ریگ میده مخلوط و به صورت مساویانه وعمق مناسب زیر خاک کرده دفعتاً آبیاری گردد.

×     بستر نمدار: درین طریقه اولتر از همه باید بستر مناسب ترتیب گردیده و متیقن شد که آب به عمق (5 ) الی (6 ) سانتی متر در خاک جذب گردیده بعداً تخم به صورت مساویانه بالای زمین پاش داده شود که درین طریقه تخم ذریعه جاروب و یا شاخچه به روی زمین کشیده شود تا به صورت درست زیر خاک گردد.

×     طریقه خطی:کشت رشقه را به صورت فنی میتوان به شکل خطی بذر کرد باید که خاک دارای مقدار مناسب رطوبت بوده کشت خطی ذریعه ماکر خط اندازی شده فاصله در بین هر قطار (30 ) سانتی متر گذاشته شود.

 

مقدار تخمریز:

     مقدار تخمریز یظر به شرایط مختلفه اقلیمی خاک و جنسیت تخم فرق دارد. بر طبق سفارشات تخم ایکه دارای قوه نامیه بیشتر از (85 ) فیصد بوده و عاری از هر گونه مواد اجیبی و تخمهای گیاه هرزه باشد در تحت شرایط مناسب کشت مقدار (4 ) الی (5 ) کیلوگرام تخم در فی جریب استعمال گردد. در صورتیکه مقصد ما تولید تخم باشد مقدار تخمریز (400 ) الی (600 ) گرام فی جریب و فاصله در بین قطارها (60 ) الی (90 ) سانتی متر گذاشته شود.

  

آبیاری و حفاظت رطوبت:

ضرورت آبیاری مربوط به عوامل ذیل است:

×     طبقه خاک و عمق آن.

×     مقدار بارنده گی.

×     اندازه تبخیر آب.

×     درجه حرارت.

×     طول فصل نموی نبات.

×    طریقه های کشت.

 

تقسیم اوقات آبیاری:

×     اولین آبیاری در بستر خشکه زمین بعد از کشت صورت می گیرد.

×     فاصله در بین دو آبیاری دیگر (5 ) الی (7 ) روز.

×     فاصله در بین آبیاری های بعدی (15 ) الی (18 ) روز.

 

اوقات وتعداد درو:

     رشقه وقتی درو گردد که حدود (25 ) الی (50 ) فیصد گل کرده باشد بعد از هر درو به آن وقت کافی داده شود تا دو باره انکشاف کرده ، نموی خود را تکمیل کند. بنابر همین علت مرحله نموی باید در وقت درو در نظر گرفته شود تا حاصل بهتر آن بدست آید. شاخه هائیکه از قاعده نمو کرده باید یک اندازه طویل گردد. در مناطق سرد سیر درو آخری پیش از یخبندی صورت گیرد تا در آینده به صورت خوبتر نمو کند.

 

بلندی درو:

     در وقت درو قاعده نبات (5 – 7 ) سانتی متر گذاشته شود تا در نبات نموی بعدی خوبتر صورت گیرد ، این مسئله دارای  اهمیت است تا به دهاقین فهمانده شود که درو خیلی پائین صورت نگیرد تا به نقاط نموی در قسمت قاعده نبات ضرر نرسد.

 

تنظیم درو:

    در رشقه درو دوامدار صورت نگیرد ، در بین هر درو حد اقل باید (5 ) هفته فاصله گذاشته شود.

 

درو به مقصد بیده:

     رشقه برای ساختن بیده خیلی مناسب است. عادت و خاصیت نموی رشقه نظر به دیگر نباتات که به مقصد بیده از آن استفاده می شود فرق داشته احتیاط شود که درو به وقت مناسب (25 – 50 ) فیصد گل صورت گیرد.

 

برسیم یا شبدر مصری

Egyptian clover (Trifolium alexandrinum L.)

 

      برسیم از جمله نباتات پلیدار ، یکساله و به قسم علوفه زمستانی در اکثر نقاط دنیا با الخصوص در اقلیم مدیترانه، آسیای غربی ، شمال هندوستان و پاکستان به پیمانه وسیع کشت گردیده ، کشت آن از قدیم در مصر مروج بوده که از آنجا در اوایل قرن بیستم به سند معرفی گردیده و به بسیار سرعت به هندوستان شمالی توسعه یافت. این نبات نیز به قسم علوفه تابستانی در جاییکه اقلیم سرد است در بهار کشت می گردد.

     برسیم دارای ریشه های نسباً عمیق بوده برگهای آن به شکل سه برگه ، برگجه های آن بیضوی شکل ودارای ساختمان مویک مانند میباشد. کشت زمستانی این نبات در ولایات گرمسیر کشور مانند جلال آباد، کندهار، فراه وه هلمند معمولا از نیمه ماه سنبله تا ختم برج عقرب دوام میکند. اگر کشت وقت تر صورت گیرد قبل از رسیدن سردی زمستان یک درو علوفه از آن بدست آمده میتواند.

     برسیم ظرفیت تولید بیشتر علوفه را دارا بوده در تحت شرایط مناسب تعداد (7 -3) درو ممکن بوده، مقدار تولید علوفه (24 ) الی (27 ) تن در فی جریب محاسبه گردیده است. از لحاظ ارزش تغذیه دارای (17 ) الی (20 ) فیصد پروتین خام نباتی بوده و برای حیوان (70 ) الی (75 ) فیصد قابل هضم میباشد.

 

منشأ و مناطق کشت:

    منشأ شبدر برسیم مناطق شرقی مدیترانه و احتمالاً آسیای صغیر بوده است و از سوریه به مصر و فلسطین برده شده است و اغلب به صورت وحشی یا علف هرزه در مزارع کشت شبدر و رشقه نیز یافت می شود ولی امروزه انواع اصلاح شده آن جانشین اشکال وحشی شده است سطح زیر کشت آن در مصر بالغ بر 5/3 میلیون هکتار است و کشت آن در نقاط مختلف دنیا از جمله جنوب اروپا ، افریقا ، هندوستان ، شرق نزدیک ، الجزایر ، تونس ، لیبیا ، پرتگال ، اسپانیا ، ایتالیا ، امریکای شمالی و جنوبی و مرکزی رواج دارد در امریکای شمالی و جنوبی علاوه بر تولید علوفه به منظور چراگاه مصنوعی نیز کشت می شود سطح زیر کشت آن در ایتالیا بالغ بر چهل هزار هکتار است .

 

ورایتی های شبدر برسیم:

×     ورایتی Tobor

×     ورایتی  Kermel

×     ورایتیEsdi

×     ورایتیBaali

×     ورایتیFahli

×     ورایتیKhudrawi

×     ورایتی Musqawi

×     ورایتیSaidi 

×     ورایتیAkenaton

×     ورایتیLilibeo

×     ورایتیSaceromonth

×     ورایتیMeteor 

×     ورایتیVaradan

×   ورایتی  TV 24

×     ورایتیPosa Giant

×     ورایتیHigazi

×  ورایتیWafeer

 

خاک :

     برسیم در خاکهای نرم و نیمه ریگی و در شرایط غلظت خاک (4.9 – 7.8 )pH توافق داشته اما در شرایط زیادت غلظت اسیدی و خاکهای نمکی حساس می باشد.

 

آماده ساختن مزرعه :

     برای کشت برسیم بستر زمین نرم و هموار بوده تا نموی نبات به درستی و یکسان صورت گیرد. قبل از بذر زمین باید دو الی سه مرتبه قلبه شده، بستر تخم به کلی هموار گردد ودر صورت استفاده از تراکتور زمین یک مرتبه ذریعه قلبه دوفال عمیقاً قلبه و متعاقبا ذریعه قلبه (9 ) فال دو سه مرتبه قلبه گردد. تا تمام کلوخها از بین رفته و گیاه هرزه از مزرعه دور گردد که در اخیر زمین بعد از ماله آماده بذر گردد.

 

 مقدار تخمریز :

     مقدار تخمریز نظر به شرایط مختلفه اقلیمی، نوعیت خاکها ، جنسیت و قدرت نموی تخم از همدیگر فرق دارد. تخمیکه دارای قوه نموی بیشتر از (85 ) فیصد بوده ، عاری از هر گونه مواد اجنبی و گیاه های هرزه باشند در تحت شرایط مناسب مقدار (4 الی 5 ) کیلوگرام تخمریز در فی جریب کشت گردد.

 

طریقه های کشت:

     تخم برسیم قبل از کشت در سر شب در بین آب انداخته شود و در موقع کشت به همرای ریگ میده مخلوط گردیده ، به صورت مساویانه به عمق ( 1 الی 1.5 ) سانتی متر زیر خاک گردیده و کشت آن به یکی از طریقه های ذیل صورت می گیرد:

A.   بستر خشکه : بعد از قلبه و هموارکاری درست باید متیقن شد که زمین برای کشت و آبیاری مساعد بوده. تخم باید به همرای ریگ میده مخلوط گردیده ، بصورت مساویایه و عمق مناسب زیر خاک شده و دفعتا آبیاری گردد.

B.    بستر نمدار : اولا باید بستر مناسب ترتیب گردیده بعدا آبیاری صورت گیرد که پیش از پاشیدن تخم باید متیقن شد که آب بصورت کامل در عمق (5 الی 6 ) سانتی متر خاک جذب گردیده بعدا تخم پاشیده شده د ذریعه جاروب ویا شاخچه به روی زمین کشیده شود تا به صورت درست با خاک مخلوط گردد.

C.   طریقه خطی : درین طریقه کشت زمین توسط مارکر خط اندازی گردیده وباید خاک دارای مقدار کافی رطوبت بوده فاصله در بین هرقطار (30 ) سانتی متر گذاشته شود.

   مقدار استعمال کود: در صورت استعمال کودDAP مقدار (50 ) کیلوگرام در فی جریب زمین در وقت کشت تطبیق گردد.

 

ضرورت آبیاری مربوط عوامل ذیل است :

   طبقه خاک ، ساختمان خاک ، عمق خاک ، درجه حرارت و بارنده گی.

   اوقات آبیاری  : آبیاری در اوقات ذیل صورت میگیرد:

×     اولین آبیاری بعد از سبز شدن نبات.

×     آبیاری دوم و سوم هریک در فاصله بین (7 ) الی (10 ) روز.

×     آبیاری های بعدی هر یک در فاصله (10 الی 15 ) روز و یا بعد از هر درو.

 

 

مراحل درو : درو به مقصد تولید علوفه در اوقات ذیل صورت میگیرد:

×     اولین درو بعد از کشت (50 ) الی(60 ) روز بعد از کشت.

×     درو بعدی هر یک در فاصله (30 ) الی (35 ) روز.

     دروقت درو باید ارتفاع نبات (5 – 7 سانتی متر بالاتر از سطح زمین گذاشته شود.

 

تولید تخم :

Ø     به منظور تولید تخم نباید بیش از (3 ) الی (4 ) درو به مقصد تولید علوفه صورت گیرد.

×     تعداد بیشتر درو باعث کمی تولید تخم و ضعیف نموی نبات میگردد.

×     بعد از گل کردن نبات دفعات آبیاری کمتر گردد.

×    در وقت درو رنگ تخم باید زرد نصواری تبدیل گردد.

 

تناوب زراعتی : برسیم در تناوب کشت با اکثر حبوبات و علوفه جات بذر میگردد که تناوب کشت به طریقه های ذیل معمول است:

×     جواری – برسیم – گندم

×     باجره – برسیم – جواری

×     برنج – برسیم – لوبیا

×     پخته – برسیم

×     گندم – برسیم – جواری

   کشت مخلوط برسیم با جو، جودر ، شرشم و غیره به مقصد تولید بیشتر علوفه صورت می گیرد.

 

 

شبدر

(Persian clover (Trifolium resupinatum L

   

      شبدر نبات یکساله مناطق آسیای مرکزی بوده که در اکثر مناطق به قسم علوفه زمستانی بذر گردیده ولیکن در مناطق مرتفع قسمت های غربی همالیا ( مناطق سردسیر) به قسم علوفه تابستانی بذر می گردد. از نوده های جوان این نبات به قسم پالک غرض سبزی در افغانستان و پاکستان استفاده بعمل میآید. برخی از انواع وحشی این نبات به شکل گیاه هرزه در چراگاه نیز معمول بوده شبدر جای خود را به برسیم گذاشته خاصتا از اوایل قرن بیستم که کشت برسیم بیشتر مروج گردیده است.

 

توافق :

     این نبات در شرایط چراگاه و آب های ایستاده به مقایسه برسیم بیشتر توافق داشته و در مقابل یخبندی نیز تا حدودی مقاومت دارد اما مقدار تولید آن در درجه حرارت پايین تنزیل می یابد.

 

خاک :

     شبدر در خاک هايکه pH آن (6 الی 7 ) باشد توافق داشته و نیز در تحت شرایط خاک های مرطوب نیز تا یک اندازه مقاومت دارد.

 

طروق کشت :

     کشت شبدر عینا به طریقه کشت برسیم است لاکن مقدار تخم ریز آن نسبتا کمتر بوده که مقدار (3 الی 4 ) کیلوگرام تخم در یک جریب زمین کافی به نظر میرسد. تخم شبدر نسبت به برسیم خیلی ها کوچکتر بوده ، از این رو اکثرا تخم های مروجه محلی با تخم گیاه هرزه مخلوط گردیده و جدا کردن آن خیلی مشکل بوده از این رو اکثرا تخم های شبدر محلی دارای کیفیت پايین می باشد.

 

استعمال کود :

     در صورت استعمال کود DAP مقدار (50 ) کیلوگرام کود در فی جریب زمین قبل از بذر با خاک علاوه گردیده و بعد از هموار کاری دقیق تخم آماده بذر گردد.

 

ساختن بیده :

     شبدر به مقایسه برسیم بیده خوب تولید کرده ساختن بیده آن مشکل نبوده لیکن در وقت ساختن بیده دقت بیشتر صورت گیرد تا از ضیاع برگ جلوگیری گردد. در اکثر مناطق بیده شبدر به شکل بسته ها ترتیب شده و در یک جای مناسب برای خشک شدن انتقال میابد.

 

 

 

شبدر سرخ

(Red clover ( Trifolium pretense L

 

      شبدر سرخ از جمله علوفه جات مهم مناطق معتدله زراعتی مخصوصا اروپا و امریکای شمالی نبات دایمی کوتاه مت بوده در طی دو تا سه سال دور اول نموی دارای قدرت تولید بیشتر بوده که از این احاظ برای ساختن بیده و سایلیچ اهمیت بیشتر کسب نموده ودر ساحات مربوط علفچر ها نیز کشت گردیده که بیشتر مورد استفاده حیوانات قرار می گیرد مگر در مرحله پختگی و یا خشبی کیفیت علوفه آن پایین میآید. منشأ اصلی نبات جنوب شرق آسیا و آسیای صغیر بوده که در قرون سوم و چهارم کشت آن در اروپا متداول بود.

 

کشت شبدر:  کشت شبدر سرخ مشابه به شبدر مصری وشبدر محلی  می باشد.

 

ارزش تغذیه :

     ترکیب کیمیاوی این نبات تحت تأثیر عوامل مختلفه از قبیل مرحله نموئ نبات ، فصل سال ، قسمتی از نبات که از آن سمپل گرفته شده ، موجودیت مواد عضوی در خاک و غلظت خاک  قرار گرفته که بطور اوسط محتویات منرالی به مقایسه گرام در فی کیلو گرام قرار ذیل محاسبه شده (2.7 ) گرام فاسفورس ،(24.7 ) گرام پوتاشیم ، (15.5 ) گرام کلسیم ، (2.6 ) گرام مگنیشیم ، (1 ) گرام سودیم و (2.1 ) گرام سلفرمیباشد.

    شبدر سرخ به مقایسه دیگر علوفه جات دارای غلظت بیشتر پکتین ، لیسیتین ، نایتروجن و منرال کلسیم ، مگنیشیم ، آهن و کوبالت می باشد. از احاظ موجودیت مقدار سلولوز ، همی سلولوز ، کاربوهایدریت های قابل حل در آب ، کلورین ، منگنیز ، سلیکان به مقایس کمتر و از لحاظ موجودیت Lipids و سایر منرالها مانند فاسفورس ، پوتاشیم ، سلفر ، جست ، مس و مالیبیدینم دارای ارقام مشابه تر میباشد. با وجود آن غلظت ملیبیدنیم نظر به مراحل مختلفه نموی فرق دارد علاوه کردن محتویات منرال ها از قبیل فاسفورس ، پوتاشیم ، کلسیم ، مس و جست یا از طریق استعمال growth – regulator مانند Daminized وMelfuidid بیشتر باعث تحریک نموی نبات می گردد.

 

  

 

سینفوین (Sainfoin  )

 

      اصطلاح سینفوین (Onobrychis vicifilia scop. ) که در گذشته بنام Cocks head ونیز به نام  Holly grass یاد میشد. نبات پلیدار چندین ساله بوده که در مناطق آسیای معتدله و اروپا در طول چندین قرن کشت و بذر میشد. سینفوین اصلا از کلمه فرانسوی مشتق گردیده که مفهوم بیده را مصؤن و یا بی ضرر را میدهد.تغذیه این نبات در مقابل دم کردن حیوانات بیشتر مصؤن بوده. در خاک های نوع آهکی که دارای غلظت (pH(6 و یا بالاتر از آن توافق کرده در مقابل خشکسالی نسبت به رشقه مقاومت بیشتر داشته لیکن در مقایسه سطح تولید آن یینتر است. این نبات در اوایل قرن (1900 ) در امریکا در جمله علوفه جات طبقه بندی گردید. و لیکن در طول این مدت چندان توجهی به آن صورت نگرفته ولی بعدا در سال های (1960 ) به این نبات مجددا دلچسپی پیدا شد که نسبت نتیجه گیری بهتر و مقاومت آن در مقابل جشره قانغوزک خرطوم دار رشقه (alfalfa weevil ) وکشت این نبات در شرایط زمین های آبی در مناطق خشکه ایالات غربی آمریکا و کانادا در خاکهای آهکی (Calcarous soil) بیشتر از گذشته توسعه یافت. ترویج این نبات بصورت تدریجی از طریق احداث قطعات نمایشی بالای مزارع دهاقین در ساحات مختلفه علفچر ها نیز انکشاف یافت. چنانچه استفاده بیشتر از سینفوین در مناطق مدیترانه و بیشتر به مقصد ساختن بیده از علفچر ها شهرت یافته است.

 

انواع سینفوین (Sainfoin  ) در انگلستان دو نوع سینفوین مروج است:

 

×     انواع معمولی یک درو (Common sainfoin ): به نامهای (Costwold common ) و (Empyr sp ) نیز یاد میگردد.

×     نوع دو درو سینفوین به نام (Gaint sainfoin ) یاد گردیده.

     سینفوین معمولی در ابتدای مرحله نموی رشد بطی داشته ساقه های آن بیشتر طویل نگردیده تولید گل را نمی نمایند. ظرفیت تولید بیده یا سایلیچ در سال های دوم و سوم متدرجا زیاد گردیده و دوره نموی این نبات میتوان از بیست تا سی سال ادامه پیدا کرد. برخلاف توع دومی (Gaint sainfoin )  در سال اول به سرعت نمو و گل کرده ، سالانه دو درو میدهد با وجودیکه مقدار تولید آن بیشتر بوده لیکن طول مدت دوره نموی آن کوتاه و صرفا برای دو سال باقی مانده میتواند. در حالیکه انواع دیگر محلی سینفوین برای چندین سال ادامه حیات کرده و میتوان از طریق انتخاب ارثی در بین انواع یک سلسله تغیرات (flexibility ) را مشاهده کرد از جمله انواع اصلاح شده Melros و Nova در کانادا ، ورایتی های Eshi ، Remont و Renume در ایالات متحده امریکا و ورایتی Zeus و Vala در ایتالیا شهرت یافته. تخم گیری سینفوین معمولی قبل از گرفتن درو به مقصد ساختن بیده ودر نوع دیگر (Giant sainfoin ) بعد از یک درو صورت می گیرد که نوع اخیر در طول فصل نموی خود بیشتر از یک مرتبه تولید گل کرده ، بعد از آخرین مرحله پاکسازی تخم به ظرفیت مجموعی تولید تخم مقدار 1450کیلوگرام در فی هکتار تخمین گردیده است.

 

کشت سینفوین (Sainfoin ):

     سینفوین به شکل پاشکی و هم به  شکل خطی کشت می شود و همچنان بشکل مخلوط با دیگر علوفه جات مانند White clove و Bird foot trefoil در ساختن بیده واستفاده به مقصد مالچر موفقانه نتایج بهتر بدست آمده است.

 

 تطبیق کود:

     تطبیق کود در سینفوین عینا مشابه به رشقه و برسیم بوده در صورت استعمال کودDAP مقدار (50 ) کیلوگرام در فی جریب زمین به صورت مساویانه به روی زمین پاشیده و بعد از قلبه و هموار کاری تخم آماده بذر گردد.

 

تولید علوفه :

    ازدیاد  تولید علوفه سبز متناسب به وضعیت حاصلخیزی خاک بوده. از اثر آزمایشات و تطبیق نورم های مختلفه کود که بالای انواع متعدد سینفوین صورت گرفته نشان میدهد که در انواع معمولی سینفوین و یکتعداد دیگر انواع تطبیق نورم متناسب فاسفورس و پوتاشیم برای ازدیاد تولید بیده ، ساختن سایلج و بقای نبات ضروری است. سینفوین در خاکهای که دارای غلظت پائین بوده یک اندازه مقاومت داشته و در (6 )pH مقدار تولید ماده خشک DM (7 الی 15 ) متریک تن در فی هکتار راپور داده شده البته مقدار تولید بیشتر از اثر کشت پلاتهای تجربوی بدست آمده لیکن سطح تولید در مزارع دهاقین پائنتر است. در تحت شرایط اقلیمی کشور کانادا حاصل سینفوین در حدود (20 ) فیصد پائنتر از حاصل رشقه ارزیابی گردیده است.

    سینفوین از اثر خشکسالی متداوم در تابستان خساره مند گردیده لیکن آبیاری نوبتی حاصل علوفه را به ظرفیت معین نگهداری کرده ظرفیت تولیدی علوفه سینفوین در اوایل بهار نسبت به دیگر مواقع سال زیادتر است.

 

ارزش تغذیه حیوانی :

     سینفوین از لحاظ پروتین غنی بوده لیکن از لحاظ درجه هضمیت در مقایسه با دیگر علوفه جات از قبیل White clover و Red clover دارای هضمیت متوسط بوده سینفوین در شرایط چراگاه دارای مقدار کم پروتین وهضمیت پائنتر از رشقه می باشد.

 

 

شاخل

Common Vetch (Vicia sativa)

 

     شاخل از جمله علوفه جات مهم پلیدار نبات یکساله بوده که از لحاظ تغذیه حیوانی دارای ارزش خیلی زیاد بوده و اضافه تر از آن به مقصد ساختن بیده سایلچ و کود های سبز کار گرفته شده. از دانه شاخل در ترکیب جیره حیوانات مخصوصاً در فصل زمستان در کشور عزیز ما استفاده بعمل میآید. کاه خشک شاخل از لحاظ ترکیب غذای دارای (19 ) فیصد پروتین بوده و در یک کیلوگرام وزن خشک بیده (37 ) ملی گرام کاروتین ور علوفه تازه آن به مقدار (56 – 79 ) ملی گرام کاروتین موجود است.

 

توافق نبان شاخل :

     شاخل توافق بهتر در اقلیم سردسیر داشته درجه مقاومت در مقابل سردی نظر به انواع شاخل از همدیگر متفاوت بوده ولی بصورت مجموعی درجه مقاومت نسبی نبات در مقابل سردی به مقایسه با رشقه و شبدر کمتر بوده این نبات در خاکهای نوع (Sandy loam ) که دارای (pH(8.2 – 6.5 باشد توافق کرده. طول مرحله نموی نبات برای تولید بیده مدت (60 ) روز را در بر گرفته. شاخل در طول مدت نموی خویش به رطوبت زیاد ضرورت داشته اگر چه این نبات نایتروجن هوا را توسط بکتریای غدوات در خاک نصب نموده ولی ضرورت کامل نایتروجن را به حد کافی تکافو نتوانسته بنأًً استعمال کودهای منرالی نایتروجندار بیشتر مفید ثابت شده است. این نبات در مقابل استعمال کودهای فاسفورس دار و پتاشیم دار عکس العمل مثبت نشان میدهد.

 

کشت شاخل :

     شاخل به قسم پاشکی کشت میشود و همچنان به شکل مخلوط با نباتات مانند یولاف ، جو و دیگر انواع نباتات که ساقه های شان مستحکم تر اند یکجا بذر گردیده . بیده شاخل باید که به اصول فنی خشک گردیده و بوقت مناسب آن جمع آوری و ذخیره گردد تا از ضایعات بیشتر برگ جلوگیری گردد.

کشت مخلوط این نبات با یولاف و جو در شرایط مناسب را برای ساختن چراگاه در ایام فصل زمستان و بهار بوجود آورده ، که بخاطر تولید بیده باکیفیت نباید استفاده دوامدار از چراگاه صورت گیرد.

 

انواع شاخل :

     دراکثریت نقاط دنیا انواع متعدد شاخل از قبیل (Common Vetch(Vicia sativa، (Hairy Vetch(Vicia villosa ، (Hungarian Vetch(Vicia pannonica ، (Monantha Vetch(Vicia monantha ، و یک نوع دیگر وحشی (Wild Vetch(Vicia angustifolia مروج بوده که نوع اخیری به قسم گیاه هرزه باعث ملوث شاختن در مزارع گندم میگردد.

    نوع شاخل معمولی (Common Vetch ) را بنام شاخل بهاری نیز یاد مینمایند که از لحاظ مورفولوژی نبات نیمه بته ای بوده ساختمان برگ و ساقه نبات نسبت به نوع (Hairy Vetch ) بزرگتر بوده و معمولاً به مقصد بیده استفاده می گردد.

 

درو شاخل:

     درو شاخل به مقصد علوفه هنگامی صورت می گیرد که اولین پلی نبات بوجود آمده و درو هم توسط داس های وطنی وهم توسط کمباین ها صورت میگیرد و در وقت جمع آوری بیده شاخل سعی گردد تا از ضایعات ریختن برگ جلوگیری گردد ، زیرا که برگ نبات نسبت به ساقه زودتر خشکیده و ضایعات بیشتر صورت می گیرد.

 

مقدار تخمریز : (15 – 16 ) کیلوگرام در فی جریب.

مقدار کود : (25 ) کیلوگرام کود DAP در وقت کشت و (25 ) کیلوگرام کو یوریا در فی جریب بعد از گذشت مرحله سبز شدن استعمال گردد.

 

  

 

 

یولاف

Oats (Avena sativa)

 

     یولاف از جمله علوفه جات مهم زمستانی بوده به زودی نمو کرده که از لحاظ طعم و کیفیت خوراکه حیوانی برگهای آن شاداب دارای رنگ سبز تیره بوده اگر این نبات به همرای نبات پلیدار موسم سرد یکجا کشت گردد بهترین خوراکه را برای حیوانات مهیا میسازد .

    یولاف به تناسب سایر غله جات سهل الهضم بوده بعد از درو ، قطع و پارچه کردن به مقصد تغذیه اسپ ، گوسفند ومرغداری تغذیه میگردد در اوایل بهار نیز کشت شده و کاه خوب برای تغذیه و بستر حیوانات تهیه میدارد که از این لحاظ اهمیت بیشتر را در بین دهاقین پیداکرده است.

 

موارد استعمال یولاف و مواد حاصله از آن :

×     تغذیه حیوانات : یولاف خوراکه خوب برای اسپ ها ، مرغها و حیوانات جوان مخصوصاً گاوهای شیری میباشد.

×     تغذیه انسانها : از دانه یولاف انواع مختلفه نان ساخته میشود در صورتیکه آرد یولاف با سایر غله جات یکجا مخلوط گردد از گندیده شدن آرد در وقت ذخیره جلوگیری می شود.

×     موارد استعمال در صنعت : از قشر یولاف در تصفیه منرالها و روغن های نباتی استفاده شده و از جمله محلل های عمده به شمار میرود. و از یولاف ادویه جات مختلفه نیز استحصال میگردد.

 

استفاده از علوفه :

     بعد از گذشت مدت (60 ) الی (70 ) روز بعد از کشت یولاف در شرایط ضروری و قلت علوفه جات اولین درو گرفته می شود. لاکن بعد از گذشت مدت (85 ) الی(110 ) روز مقدار تولید علوفه بیشتر میگردد. علوفه آن اکثراً به قسم تازه استفاده میگردد. یولاف خوراکه خوب تمام حیوانات بوده کاه آ ن نرم وبهتر از کاه گندم و جو میباشد.

    ازلحاظ ارزش مواد غذای برای حیوانات قابل هضم بوده از پروتین ، شحمیات ، ویتامین B1 و منرالهای مانند فاسفورس و آهن غنی میباشد.

 

آماده ساختن زمین :

    برای آماده ساختن بستر تخم دو ، سه مرتبه قلبه کافی بوده زمین باید قسمی آماده گردد تا تمامی کلوخ ها میده گردیده ، گیاه هرزه از مزرعه دور ساخته شده و زمین بعد از قلبه ماله گردد.

 

اوقات مناسب کشت :

    وقت مناسب بذر یظر به شرایط مختلفه اقلیمی در کشور ما از همدیگر فرق داشته چنانچه در مناطق گرمسیر کشور مانند چلال آباد ، کندهار ، هلمند وقت مناسب بذر در تیرماه از (15 ) سنبله شروع و الی ختم ماه میزان ادامه یابد و در مناطق سردسیر که خطر سرمای زمستان موجود باشد مانند لوگر معمولاً در اوایل یهار بذر گردیده تاریخ بذر از (15 ) برج حوت شروع الی (15 ) برج حمل نیز ادامه میآبد.

 

استعمال کود:

    استعمال مقدار (25 ) کیلوگرام کود DAP در فی جریب ساحه در وقت کشت ونیز مقدار (60 ) کیلوگرام کود یوریا در فی جریب در سه مرحله ، (20 ) کیلوگرام در وقت سبز شدن و متباقی بعد از هریک درو دفعات درو تطبیق گردد.

 

طروق کشت :

×     به صورت پاشکی

×     به صورت خطی

     در طریقه کشت خطی به خاطر استفاده از تجارب باید از تخم پاش دستی استفاده گردد و نیز فاصله در بین دو قطار (15 ) الی (30 ) سانتی متر گذاشته شود. پیش از کشت زمین باید به وسیله مارکر خط اندازی گردیده و فاصله در بین قطار ها ذریعه مارکر تعین می گردد، به خاطر تکثیر تخم به پیمانه تجارتی از تخم پاش گندم استفاده می گردد.

 

آبیاری :

     آبیاری نظر به شرایط مختلفه مناطق ، خاک و مقدار بارنده گی از همدیگر فرق داشته تعداد (3 ) الی (4 ) آبیاری برای بدست آوردن علوفه ضروری بوده اولین آبیاری (3 ) هفته بعد از کشت و متباقی در وقت ضرورت به آبیاری در فاصله (12 ) الی(15 ) روز تطبیق گردد.

 

اوقات درو:

     به تعداد (2 – 3 ) درو علوفه به آسانی بدست میآید در صورت مشکل کمبود علوفه یولاف بعد از کشت مدت (60 ) الی (70 ) روز بعداز کشت اولین درو میدهد. ولی در صورت گذشت مدت (85 الی 110 ) روز مقدار تولید علوفه بیشتر می گردد.

 

تولید علوفه :

     تولید علوفه یولاف نظر به طول مدت نموی ، درجه حرارت مناسب ، نوعیت و حاصلخیزی خاک ، مقدار بارنده گی و رطوبت در خاک از همدیگر فرق دارد. طور اوسط مقدار (12 -16 ) تن علوفه سبز در فی جریب ساحه در شرایط مناسب اقلیمی کشور ما بدست آمده است.

 

کیفیت علوفه :

     از لحاظ کیفیت خوراکه حیوانی یولاف که دارای مقدار بیشتر پروتین خام نباتی و تعداد کم رشته های فایبری باشد معیاریست که از روی آن کیفیت علوفه را میتوان تخمین کرد.

 

جو

Barley (Hordeum vulgare)

طریقه کشت :

    جو معمولاً به طریقه پاشکی کشت گردیده و نیز به شکل قطار به صورت خطی که فاصله بین هر قطار (15 ) الی (30 ) سانتی متر باشد معمولاً در تجارب بذر می گردد.

 

وقت کشت جو علوفه ای:

    وقت مناسب کشت تیرماهی به مقصد تولید علوفه از نیمه ماه سنبله الی ختم میزان میباشد.

 

مقدار تخمریز و عمق کشت:

    به مقصد تولید علوفه باید (25 ) کیلوگرام تخمریز در فی جریب استعمال گردد. عمق تخم در مناطق مرطوب (3 الی 4 ) سانتی متر و در مناطق نیمه خشکه یک اندازه عمیق تر باشد.

 

استعمال کود:

    استعمال کود به منظور تولید علوفه مقدار (25 ) کیلوگرام کود DAP و کود یوریا به مقدار (60 ) کیلوگرام در فی جریب زمین استعمال گردد. کود دای امونیم فاسفت در وقت بذر و کود یوریا در سه مرحله یکی در وقت بذر و متباقی بعد از دفعات درو استعمال گردد.

 

آبیاری :

    تعداد آبیاری یظر به شرایط خاک و ضرورت استفاده نبات تعین می گردد. برای بدست آوردن حاصل علوفه حد اقل (3 ) الی (4 ) آبیاری ضروری است. اولین آبیاری بعد از گذشت سه هفته ومتباقی در وقتیکه ضرورت باشد تطبیق گردد.

 

استفاده از جو:

    علوفه سبز این نبات از لحاظ طعم خوش مزه بوده برگهای آن شاداب و مغذی است. اگر این نبات به طور مخلوط به همراه علوفه جات دیگر مانند برسیم ، رشقه ، شبدر ، نخود و ماش به حیوانات خورانده شود ، خوراکه خیلی مناسب برای حیوانات خواهد بود.

    اولین درو نبات به مقصد بدست آوردن علوفه بعد از گذشت (60 ) الی (70 ) روز بعد از کشت در هنگام قلت علوفه گرفته می شود. لاکن به تولید بیشتر بعد از گذشت (90 ) الی (100 ) روز اولین درو گرفته می شود.

    علوفه جو اکثراً به قسم تازه مصرف رسیده مقدار اضافی آن به قسم سایلج و یا بیده ذخیره گردیده در وقت قلت علوفه تازه استفاده میگردد. جو خوراکه تمامی حیوانات بوده و کاه جو از لحاظ ترکیب مواد غذای قابل هضم و مواد پروتینی بعد از یولاف درجه بندی شده از دانه جو مخصوصاً برای تغذیه اسپ ها غذای خیلی مفید است. و برای تغذیه گاو های شیری در خوراکه مرغ ها و نسل های جوان حیوانات مختلفه واقع می شود.

    از لحاظ داشتن اهمیت انواع اصلاح شده آن تحقیق گردیده و با استفاده ارزشهای تخنیکی مقدار بیشتر تولید بدست میآید.

 

مقدار و تولید علوفه:

   مقدار تولید علوفه سبز (9 ) الی (13 ) تن در فی جریب.

   مقدار ماده خشک (2 ) الی (3 ) تن در فی جریب.

 

کیفیت علوفه:

    از لحاظ کیفیت علوفه ایکه مقدار پروتین نباتی بیشتر و رشته های فایبر آن کمتر باشد دارای کیفیت بهتر می باشد. از لحاظ کیفیت در (50 ) فیصد مرحله گل اندازی پروتین خام (7.7 ) فیصد و در مرحله تشکیل غلاف اندازه پروتین خام (9.85 ) فیصد می باشد.

 

  

باجره

Sorghum ( Sorghum bicolor )

 

    باجره منبع مهم خوراکه انسانها ، پرنده گان و علوفه حیوانی در اقلیم های خشک ، نیمه خشک و مناطق حاره دنیا می باشد. تولیدات دانه باجره (75 ) فیصد در تغذیه انسان ها (15 ) فیصد در تغذیه حیوانات و پرنده گان و متباقی شان در ساختن بیر به مصرف میرسد. این نبات به مقابل خشکسالی ، درجه حرارت نسبتاً بلندتر و سیلاب یک اندازه مقاومت داشته و علف تازه آن تا حدود (70 ) الی (80 ) فیصد برای حیوانات قابل هضم است. و این نبات یکی از سابقه دارترین نبات اهلی شده می باشد ، امکان دارد باجره از شرق افریقای مرکزی ( سودان و حبشه ) نشئت کرده باشد. (90) فیصد باجره در چین ، هندوستان و افریقا تولید گردیده و ممالک عمده تولید کننده دیگر عبارتند از امریکای جنوبی ، آسترالیا وامریکا است.

خاک برای باجره:

    باجره در خاکهای نرم و حاصلخیز حاصل  خوب داده اگر چه در خاکهای زه دار ، تیزابی و نمکی نیز بخوبی میروید. ولی بالای حاصل آن تأثیر منفی بار میآورد.

آماده ساختن زمین برای باجره علوفوی :

    زمین یا خاک برای بذر باجره زمین باید نرم و هموار گردد که یکبار قلبه عمیق شده بعداً ذریعه قلبه (9 ) فال کلوخ های آن در دو سه مرتبه از بین برده شود و بعد از ماله برای بذر آماده گردد. بهترین حاصل از زمین های بدست میآید که در تیرماه یا زمستان قبل قلبه شده باشد و زمین خوب آماده بذر گردد. تخم باید عاری از گیاه های هرزه و تخم حشرات باشد.

 

طریقه کشت باجره علوفوی :

    بذر تخم باید در زمین وتر یا نمدار صورت گیرد و تخم بعد از پاشیدن باید به عمق(4 ) الی (5 ) سانتی متر توسط خاک نرم و مرطوب پوشیده شود. این کار توسط میخ ماله (9 ) فال و یا شاخ ماله به خوبی صورت میگیرد باجره به در طریق کشت می گردد.

1)     طریقه پاشکی .

2)     طریقه خطی .

1 – طریقه پاشکی یا محلی :

    در این طریقه بعد از آماده ساختن زمین حینیکه رطوبت کافی در خاک موجود باشد ، تخم و کود به صورت یکنواخت پاش داده بعداً توسط خاک نرم پوشانیده شود ، درینصورت خاک باید رطوبت کافی به مقصد جوانه زدن تخم داشته باشد.

2 – طریقه خطی یا فنی :

    درین طریقه تخم در قطار هائیکه از همدیگر (30 ) سانتی متر فاصله داشته ، بعد از آماده ساختن زمین و کود پاشی بذر شده و توسط خاک پوشانیده شده و باید برای جوانه زدن تخم رطوبت کافی در خاک موجود باشد.

 

وقت مناسب بذر:

Ø     به مقصد علوفه از اوایل حمل الی ختم سرطان .

Ø    به مقصد تولید تخم  15 سرطان الی 15 اسد.

 

مقدار تخمریز:

Ø     به مقصد علوفه  15 کیلوگرام تخم در فی جریب.

Ø    به مقصد تولید تخم 4 کیلوگرام تخم در فی جریب.

 

کشت خطی :

Ø     به مقصد علوفه فاصله بین قطارها (30 ) سانتی متر و فاصله بین نبات (9 ) سانتی متر باشد.

Ø     به مقصد تولید تخم فاصله بین قطار ها (60 ) سانتی متر و فاصله بین نبات (15 ) سانتی متر باشد.

 

آبیاری :

    آبیاری اول (15 ) روز بعد از کشت و آبیاری های بعدی (3 – 4 ) مرتبه طبق ضرورت نبات و خاک عملی گردد و فاصله بین دو آبیاری (7 – 12 ) روز رعایت گردد.

 

ترکیب کیمیاوی علوفه باجره :

    برگهای جوان باجره دارای مواد کیمیاوی گلوکوسید ( (Glucosideبوده که از تجزیه این ماده موادی زهری بنام پروسیک اسید آزاد میگردد که موجودیت این ماده نظر به گذشت زمان تا وقت پخته شدن در نبات کم میگردد. درجه حرارت پائین و یخبندی به اندازه این مواد را در باجره زیاد شاخته بناءً تغذیه نباتا یخ زده تا وقت خشک شدن مضر بوده.

    علاوتاً از اثر موجودیت مقدار بیشتر مواد نایتریت در خاک مواد سمی بیشتر گردیده و نباتاتی که به خشکی مواجه شده باشند دو باره به نمو شروع نموده اندازه مواد سمی درآن زیاد بوده در اثر تغذیه گاو ها نظر به گوسفند ها به این ماده زیادتر حساس می باشد. برای کنترول از زهریت حیوانات به مشوره اکتر وترنر از پیچکاری که از مرکب سودیم نایتریت و یا سودیم هایدروجن سلفیت بوده در رگ حیوان زرق گردد.

    بیده باجره بسیار به احتیاط به حیوانات تغذیه گردد، گرچه اکثراً زهری نمی باشد، خصوصیات زهری بودن نبات در انواع اصلاح شده و دورگه نبات خیلی کم یا اکثراً موجود نمی باشد.

    علوفه خشک باجره نسبت به علوفه جواری دارای مواد معدنی زیاد بوده اندازه پروتین خام نباتی ، نشایسته و رشته های فایبری در باجره تقریباً مشابه به جواری می باشد.

 

تغذیه حیوانات :

    از دانه باجره ، سایلچ  وبیده باجره به صورت جداگانه استفاده می شود. باجره به قسم چراگاه نیز بذر شده از لحاظ کیفیت غذای به مقایسه جواری به حیوان خوش مزه بوده و ارزش غذای آن با علوفه جواری مشابهت دارد.

 

 

ارزن علوفوی

Pear Millet ( Pennisetum americanum)

 

    ارزن به مقصد خوراکه انسانها ، حیوانات و پرندگان استفاده گردیده واز علوفه آن به مقصد تغذیه حیوانی نیز استفاده به عمل می آمد.

    ارزن در مناطق خشک ، نیمه خشک ، درجات حرارت بلند و خاکهای ریگی مقاومت داشته به خوبی میروید . قابلیت هضم بهتر را در معده حیوانات دارا بوده عاری از مواد زهری است.

 

خاک :

    ارزن در اکثر انواع خاکها میروید ولی خاکهای نرم و حاصلخیز مناسب تر است. در مقابل آب های ایستاده ، خصوصیات القلی و تیزابی خاک نیز تا اندازه مقاومت دارد.

 

آماده ساختن زمین:

    خاک نرم و بستر هموار برای نموی مناسب نبات مساعد است. زمین باید عمیق قلبه شده ودو یا سه مرتبه ذریعه 9 فال نرم گردیده و بعد از ماله تخم و کود پاشیده شده ، عمق تخم نباید از (2 الی 3 ) سانتی متر عمیق تر باشد و موجودیت رطوبت کافی خاک برای جوانه زدن تخم ضرورت است.

 

طریقه کشت:

1)     به طریقه محلی یا به صورت پاشکی : باید متیقن شد که مقدار رطوبت کافی در خاک موجود بوده، بعداً تخم مساویانه به روی زمین پاشیده شده به همرای خاک نرم سطح زمین به عمق مناسب زیر بستر خاک گردد.

2)     کشت بصورت فنی یا خطی: کشت باید تحت شرایط مناسب رطوبت عملی گردد و فاصله بین دو قطار (45 ) سانتی متر گذاشته شود.

 

اوقات کشت:

تاریخ بذر به مقصد تولید علوفه در کشور ما از اوایل حمل الی اخیر سرطان و به مقصد تولید تخم از 15 جوزا الی 15 سرطان مساعد است.

 

مقدار تخمریز:

    برای تولید علوفه استعمال مقدار (4 – 5 ) کیلوگرام تخم در فی جریب و به مقصد تولید تخم به مقدار (2 – 2.5 ) کیلوگرام تخم فی جریب استعمال گردد.

 

آبیاری:

    به مقصد تولید علوفه اولین آبیاری (20 – 25 ) روز بعد از کشت و متعاقباً دو یا سه بار دیگر  نظر به ضرورت نبات صورت گیرد.

 

استعمال کود:

    استعمال مقدار (25 ) کیلوگرام کودDAP در فی جریب در وقت کشت و مقدار (60 ) کیلوگرام کود یوریا فی جریب طی یه مرحله یکی بعد از کشت و متباقی بعد از هر درو علوفه صورت گیرد.

 

وقت مناسب درو:

    به مقصد تولید علوفه در وقتیکه نبات (10 ) فیصد در مرحله گل باشد باید درو صورت گیرد. تأخیر در درو باعث سخت شدن ساقه و سبب پائین آمدن برای هضمیت حیوان می گردد. درو به مقصد تولید دانه یا تخم بعد از رسیدن کامل و سخت شدن تخم صورت می گیرد.

  

 

جواری

Maize ( Zea mays)

 

    جواری منبع مهم غذای انسانها ، پرندگان خوراکه حیوانی بوده کشت آن در اکثر نقاط دنیا معمول بوده و معمولاً 3/2 حصه علوفه جواری به خاطر استفاده سایلچ کار گرفته می شود زیرا که علوفه آن دارای مقدار تولید بیشتر و کیفیت بهتر برای ساختن سایلچ بوده از تمام اجزای این نبات از قبیل دانه ، ساقه ، تنته ، خوشه و ابریشمک جواری اکثراً به مقاصد بجارتی استفاده ادویه جات پر ارزش کار گرفته می شود صد ها نوع محصولات این نبات در مارکیت های دنیا به مقاصد غذای انسانها ، مواد طبی و صنعتی بکار برده می شود.

 

آماده ساختن زمین:

     دفعات قلبه کردن زمین مربوط به ترکیب و ساختمان خاک است. در وقت بذر جواری زمین (2 – 3 ) مرتبه قلبه گردد سعی گردد تا در وقت که زمین وتر است قلبه گردد. اگر زمین در حالت وتری قلبه نشود کلوخ های بزرگ تشکیل خواهد شد، بعد ازهر قلبه زمین باید ماله شود تا کلوخ های بزرگ میده شده و رطوبت خاک حفظ گردد. زمین باید طوری آماده گردد تا تمامی گیاه های هرزه از بین برده شود.

 

طریقه بذر:

    جواری معمولاً به دو طریقه ، پاشکی و یا به شکل قطار بذر میگردد. بذر جواری به قطار فوائد ذیل را داراست:

1)     مقدار تخمریز کم می شود.

2)     چون بته های جوازی به فاصله های معین از هم قرار داشته از مواد غذای خاک خوبتر استفاده می نمایند.

3)     بته های جواری از شعاع آفتاب خوبتر استفاده میتواند.

4)     مزرعه جواری به آسانی خیشاوه شده می تواند.

5)     در صورت حملات آفات و امراض و یا گیاه های هرزه به آسانی دواپاشی شده می تواند.

6)     درو و جمع آوری حاصل به آسانی صورت می گیرد.

 

مقدار تخمریز مربوط به عوامل ذیل اشت:

1)     حاصلخیزی خاک.

2)     مقدار رطوبت خاک.

3)     فیصدی جوانه زدن .

4)     مقصد از زرع جواری.

5)     نوع جواری.

6)     طریقه های بذر جواری.

    اگر جواری به مقصد علوفه حیوانات استفاده می شود، مقدار تخمریز نیز یک اندازه زیاد استعمال گردد دانه زود رس نظر به انواع دیررس کوچکتر است بالعموم مقدار تخمریز جواری که به قطار کشت می شود نظر به جواری دست پاش کمتر است در صورتیکه مقدار تخمریز ( 1 – 1.5 ) سیر فی جریب سفارش گردیده در خاکهایکه خطر کرم های قطع کننده موجود باشد در آن صورت مقدار تخمریز جواری از حد معین آن زیادتر تطبیق می گردد.

 

وقت مناسب بذر:

     وقت بذر جواری در مناطق مختلف فرق می کند مناسب ترین وقت بذر جواری وقتی است که خطر سرمای زمستانی از بین رفته واز شدت باران کاسته شده باشد. در اکثر ولایات افغانستان بذر جواری تقریباً بین اوسط ثور الی اواخر جوزا بذر می گردد.

    اگر جواری جوان را خنک بزند ، ممکن دو باره نمو کند اما اگر سرما زده گی بالای نباتات بالغ و انکشاف یافته واقع گردد ممکن نباتات را از بین برده و یا حاصل آن را به اندازه قابل ملاحظه پئین بیاورد. بعد از ختم سرما که اطمینان حاصل گردید هر قدر بذر جواری وقت تر صورت بگیرد به همان اندازه نتیجه بهتر خواهد داد.

 

استعمال کود:

    برای بدست آوردن حاصل بلند استعمال 25 کیلوگرام کود DAP  و 25 کیلوگرام کود یوریا فی جریب برای جواری اصلاح شده و استعمال(40 – 50 )  کیلوگرام کود یوریا و مقدار (35 ) کیلوگرام کود DAP در فی جریب زمین سفارش گردیده است.

تمام کود DAP و نصف کود یوریا در وقت کشت استعمال می شود و نصف باقیمانده یوریا در وقتیکه جواری به اندازه قد زانو (تقریباً 40 سانتی متر ) بلند شده باشد، استعمال و فوراً مزرعه آبیاری گردد.

 

درو :

    درو به مقصد تولید علوفه وقتی صورت می گیرد که بته های جواری (50 ) فیصد گل کرده باشد.

 

ساختن بیده :

    از نبات جواری هم به شکل تازه و نیز به شکل سایلچ و یا برای ساختن بیده استفاده می شود. زمانیکه ساقه و برگ جواری هنوز سبز و نرم است علوفه مناسبی را برای ساختن بیده تشکیل میدهد و جواری که در مرحله شیره و دانه قرار دارند اگر قطع گردند ، بیده خوبی از آن ساخته می شود. بیده خوب باید رنگ سبز را نگهدارد و به طریقه ای آماده شود که ضایعات برگ آن خیلی کم باشد زیرا رنگ سبز بیده به طور قطعی مربوط به رنگ آن است.

 

 

لبلبوی علوفه ای

Fodder Beet (Beta vulgaris)

 

      لبلبوی علوفوی از جمله محصولات مهم نباتات ریشه دار گوشتی بوده که بخش عمده ترکیب جیره حیوانی را مخصوصاً در ایام زمستان تشکیل میدهد با داشتن کتله آبگین ریشه های گوشتی هضم غذا های کانسنتریتی و سخت حیوانی را بهتر می سازد.

     در ریشه های لبلبوی علوفوی مقدار زیاد کاربوهایدریت ها ، نمکیات مفیده ، ویتامین ها و مایع تخمر موجود است. در یک کیلوگرام لبلبوی علوفوی مقدار (9 – 10 ) گرام پروتین قابل هضم به مشاهده می رسد ریشه های گوشتی که به مقصد خوراکه حیوانی بکار برده می شود بنابر داشتن ظرفیت بیشتر حاصلخیزی و انعکاس بهتر در برابر آبیاری از همدیگر تفکیک می شود.

    تمام انواع لبلبو مربوط فامیل Chenopodaceae بوده که شامل انواع از قبیل Spinach beet ،Sugar beet ، Chard ، Garden beet و Mangel beet میباشد تمام انواع فوق الذکر متعلق به سپشیز vulgaris است، بصورت عموم استفاده از نوع  Chard و Spinach به مقصد تولید برگ کشت شده که از برگ های آن به قسم سبزی استفاده می گردد.

    استفاده از نوع Garden beet  به مقصد تولید ریشه کشت می گردد که بصورت پخته شده مانند سبزی در سلاد و اچار استعمال می گردد.

لبلبوی نوع Mangel از نوع Chard انکشاف یافته که از جمله خوراکه های مهم حیوانی در اروپا بشمار میرود.

 

ترکیب کیمیاوی:

    در هر (150 ) گرام برگ لبلبو (45 ) گرام کالوری ، (86.4 ) گرام آب ، (3.2 ) گرام پروتین ، (0.4 ) گرام شحم ، (8.1 ) گرام کاربوهایدریت ، (3.8 )گرام فایبر ، (1.9 )گرام خاکستر ، (114 ) ملی گرام کلسیم ، (34 ) ملی گرام فاسفورس ، (3.1 ) ملی گرام آهن و دیگر مرکبات از قبیل رایبوفلاوین ، نیاسین و اسکاربیک اسید موجود است.

 

خصوصیات اگروتخنیکی:

    در تناوب زراعتی موقعیت بهتر برای لبلبوی علوفوی عبارت از طبقه چپه شده علف های چندین ساله می باشد. لبلبوی علوفوی در تناوب کشت بعد از نباتات پلی دار یک ساله ، سبزیجات ، غله جات و سایر نباتات بذر می گردد.

    در آماده کردن خاک برای لبلبوی علوفوی خاک باید دارای طبقه عمیق و نرم باشد ، طبقه بذری را از گیاه های هرزه دقیقاً پاک ساخته تا رطوبت کافی برای جوانه زدن حفظ گردد. برای  این هدف در موسم خزان زمین را باید قلبه عمیق گردد.

 

بذر و مراقبت:

     به مجردی که درجه حرارت در طبقه سطحی به عمق (10 ) سانتی متر خاک به (5 -6 ) درجه سانتی گراد برسد لبلبوی علوفوی را بذر کرد. لبلبوی علوفوی نسبتاً در اقلیم مناطق سرد و تا یک اندازه در مقابل یخبندی ملایم از خود مقاومت نشان میدهد.

تکثر یبات از طریق تخم صورت گرفته و بذر آن در اوائل بهار وقتیکه زمین برای کشت بهتر آماده گردید صورت می گیرد.

    لبلبو را بالای پشته های که ارتفاع آن از سطح زمین (50 ) سانتی متر و فاصله بین هر دو پشته (60 ) سانتی متر و فاصله در بین هر نبات (35 – 40 ) سانتی متر باشد بصورت فنی باید بذر گردد.

    مقدار تخمریز (2.5 – 3 ) کیلوگرام در فی جریب و تخم به عمق (4 – 5 ) سانتی متر زیر خاک بذر گردد.

    در جاهای سرد میتوانیم لبلبو را در موجودیت رطوبت برای مدت (3 – 5 ) ماه در تاکاوی ها ذخیره و نگهداری کرد و میبایست درجه حرارت از صفر پائین یبوده و رطوبت سرخانه کمتر از (90 ) فیصد یباشد.

 

طرق کشت:

    کشت نبات در قوریه : فاصله بین دو نبات (1.5 – 2 ) سانتی متر و فاصله بین دو قطار (30 – 45 ) سانتی متر می باشد.

    مقدار تخمریز در قوریه از (0.8 – 1.2 ) کیلوگرام در فی جریب و تخم به عمق (1 – 3 ) سانتی متر بذر می گردد.

 

استعمال کود:

    کودهای مناسب از قبیل نایترجن ، فاسفورس و پوتاشیم برای نموی نبات ضروری است ، برای تقویه خاک میتوانیم از کود های حیوانی ، کودسبز ، کامپوست و بقایای نباتی استفاده کرد. لبلبوی حیوانی یا علوفه وی بیشتر از همه به استعمال اضافی کود های نایتروجن دار ضرورت دارد. نورم استعمال کودهای نایتروجندار(20 – 24 ) کیلوگرام ، فاسفورس (12 – 16 ) کیلوگرام ، کودهای پوتاشیم دار (20 – 24 ) کیلوگرام و انبار حیوانی مقدار (8 – 10 ) تن در فی جریب زمین سفارش می گردد.

آبیاری:

    مصارف آب در مرحله انکشاف یافته نبات نسبت به مرحله ابتدائ تقریباً دو مرتبه بیشتر گردیده در مرحله اخیر از مصارف آب کاهش بعمل آمده معمولاً آبیاری تقریباً یک ماه قبل از جمع آوری حاصل باید به پایان رسد.

 

زهریت لبلبوی قندی:

    استعمال لبلبوی قندی برای گوسفندان سبب تولید سنگ گرده شده که عامل زهریت مرکب از یوریک اسید ، فاسفوریک اسید و لایم می باشد.

علاوتاً موجودیت (1 ) فیصد اگزالیک اسید در برگ های تازه سبب زهریت گردیده ، برگ های نبات نیز دارای مرکباتی از قبیل هایدروسیانیک اسید ، نایتریت و یا نایترایت می باشد.

 

                                    

نتیجه گیری:

      علوفه جات منبع مهم تغذیه حیوانات بوده ضرورت جدی به تولید آن محسوس گردیده ، بخاطر رفع نیازمندی های بشر به گوشت ، شیر ، مسکه و دیگر محصولات حیوانی جهت بهبود صحت انسانها ضروری است تا اندازه کافی علوفه جات از لحاظ کیفی بلند بردن حاصل ، انتخاب ورایتی هاییکه چندین درو میدهد.

     ما باید علوفه جات را کشت نمایم که از لحاظ کیفیت بهتر و از لحاظ مقدار حاصل مقدار حاصل بلند تولید نماید و درین زمینه باید کوشش اعظمی صورت بگیرد تا غذا برای حیوانات خود تولید نموده از سوی دیگر مواد ضروری که از حیوانات بدست میآید برای تغذیه انسانها استفاده نموده تا از کشورهای خارجی وارد نکنیم واقتصاد کشور خود را تقویه بسازیم برعلاوه مصرف علوفه در مرحله نهائ که دارای ارزش غذائی بیشتر است بسیار با اهمیت بوده ، ضروری است تا تولید علوفه جات از طریق اصلاح و نسلگیری بیشتر گردیده و استفاده آن در مرحله ایکه کیفیت بهتر دارد باید به عوض تغذیه استفاده گردد. تولید علوفه جات نه تنها از نقطه نظر حاصل و یا از لحاظ بلندبردن کیفیت اهمیت دارد ، بلکه یک توازن در بین تولید وکیفیت محصول موجود باشد. که از هر لحاظ میبایست در قسمت بلند بردن تولید و بلندبردن کیفیت علوفه جات کار لازم صورت گیرد.

و من الله توفیق

 

ترتیب کننده جاویداحمد ولی زاده

+ نوشته شده در  ساعت   توسط  رحمت پيتاوال   | 

نعناع

نعناع

مفصله تاريخچه:

   نعناع  دخوشبويې او درملو په ډول ديونانيانو دوخت نه را په دې خوا استعماليده او دميلمه پالنې يو سمبول هم ؤ.

  يونانيان داسې پوهيدلي ؤچې نعناع دغږ دصافيدو او دسلګيو دمخنيوي لپاره ښه درمل دي اوپوهيدل چې وروسته له غذا ځخه كه وخوړل شي نو دغذا په هضميت كې مرسته كوي .

   چينايان هم نعناع دريزش،هاضمې اوتبې د درملو په حيث استعمالو.دنعناع يو خاص نوع (Spearmint) دروميانو په واسطه په ټوله اروپا كې خپور شو.

 دنعناع دوه نوعې (Spearmint) او(Peppermint) په اولسمه او اتلسمه پيړۍ كې داروپايي مستعمرينو په واسطه زياتوځايونو شمالي امريكا،هندوستان اومنځني ختيځ اونورو ځايونوته وړل شوى دي .

داروپا اواسيا ښاريانو نعناع دډېر پخوا زمانې راهسي په مساج او نورو تسكين كوونكو ورزشونوكې استعمالولو.

   دنعناع موجوديت  په  ډېرو پخوانيو عنعنوي كيسو كې هم ذكر شوي دي. دنعناع نوم دنړۍ په اكثرو ژبوكې شته چې داپه خپله ددې حقيقت بيانوي چې دايو نړيوال استعماليدونكى بوټى دي.
       
زمونږ په هيوادكې نعناع  دډېرې پخوا زمانې راهيسې  كښت او استعمال لري  خو په اساسي ډول دنعناع كرنه زمونږ په هيوادكې  په
۲۰۰۵ كال كې دكرهڼو دځيړنو دنړيوال مركز(ICARDA) لخوا پيل شوې چې دنعناع22 ورايتي Variety  چې ۹ ورارايتي زمونږ د هيواد،۶ ورايتي دپاكستان، ځلو ر ورايتي دتايوان يوه ورايتي له هند ،يوه له تاجكستان اويوه دايران له هيواد نه راوړل شوي چې نوموړې ورايتي ګانې په ځلوروولايتونوكابل، هلمند،كندز،ننګرهاركې تر ځيړنې لاندې  دي . ترځوپه راتلونكي كې هيوادته دښه كيفيت لرونكې ورايتۍ دمختلفومقاصد لكه دتازه استعمال ،اوبو(عرق)ا يستلو اوتيلMenthol  ايستلولپاره معرفي كړي چې زياتره له دې ورايتي ګانو ځخه ددهقانونو په اختيار كې وركړل شوي دي او د تكثيريږي.

نن سبا دنعناع شهرت  ډېر تفسيرونكى ده او داستعمال ډېر ځايونه لري.

دنعناع دزياتو انواعوځخه (Mentha  arvensis  ,  M.piperita ,  M. spicata) ډېر زيات كرل كيږي اواستعماليږي.

 

دنعناع دمهيمو انواعو طبقه بندي:

            نعناع د(Mentha)  په جينس او د(Labiatae) Lamiaceae په نباتي كورنۍ پورې اړه لري .ددې فاميل نور كرل كيدونكي اوتيل ورموونكي (ويستونكي) نباتات عبارت دي له Basil، Sage، Rosmary، Marjoram،Lavender،Pennyroyal او Thyme ځخه.

دMentha په جينس كې زياتې نوعې شاملې دي چې له يو بل ځخه په ظاهري شكل،بوى اواستعمال كې فرق لري.

نعناع ټول ټيټ قدي سطحي بوټي دي چې هندى بياري لكه (runners) اويا Stolon غزوي چې په خپلو بندونو Nodes كې ريښې اوساقې باسي تكثيريږي.

 

دنعناع ډولونه:

   Mentha arvensis (common mint, wild mint, japans mint):  عادي نعناع،دشتي نعناع يا وحشي نعناع اوجاپانې نعناع وي دي .
دا ځانكې لرونكي ټيټ قدي بوټي دي چې له ښكته نه خپرې مربع شكله ساقې نژدې ځمكې ته ږدي (جوړوي)  او دپاڼو ځنډې يې اره داره (دندانه داره)  جوړښت لري.

ګل لرونكې ساقې هر كال د12-16  انچه پورې نمو كوي . پاڼې له ساقې ځخه  جوړه جوړه سره له لكي خپريږي .پورتنۍ پاڼې دلاندنيو پاڼو په نـسبت وړې وي او ګلان يې واړه واړه نښتې دوښكالي په شكل دساقې له ځنګه په ښكلي رنګ دحلقو په شكل يو دبل پسې راځرګنديږي.

 

 Mentha piperita (Brandy mint / pepper mint):

 

دMentha piperita پاڼې وړې وړې وي خو مشخصې پاڼې ډكې لري دوه انچه يا زيات اږدوالى لري اوله   ¾  ځخه تر 1 ½  انچو پورې سور چې ځنډې يې په اخر كې دنداني لري دپاڼوسطح يې ښويه ده دپاڼې په اساسي رګ  د لاندې اوپاسنۍ خواوو ته ويښتان لري  چې په سختۍ سره ليدل كيږي.

ساقه يې ۲-۴ فوټوپورې لوړوالى لري او مربع شكله وي دساقي رنګ ارغواني وي دګلانو رنګ غنچې ګلابي رنګ لري چې دپورتنيو پاڼودساقي په محور واقع وي چې په ډېروكمو وختونوكې تخم هم توليدوي.

 دنعناع مكمل بوټى يوه خاصه خوشبويي لري چې داخوشبويې ديو ډول تيلودموجوديت تاثير دي كله چې دخولې سره ولګول شي نو اول ګرمه خوشبويي داره ذايقه راځرګنديږي  او وروسته په خوله كې ديخوالي احساس پيداكيږي چې دا په نعناع كې دMenthol دتيلودموجوديت تاثير دي.

 

Mentha spicata (Mentha virdis):

له ځغليدونكومورني ريښوځخه نيغې مربع شكله ساقي چې دوه فوټه جګوالى لري له ځمكې راوځي چې له ښكته نه ډيرې وړې،نيزه داره تيزې  روښانه شنې پاڼې راوځي چې دپاڼو لاندې خوايې ښويه اوځنډې يې دندانه داره شكل لري دپاڼو رګونه ډېر واضح دلاندې خواځخه معلوميږي .

   واړه ګلان دكړۍ په شكل دپورتنيوپاڼوپه محور باندې ارغواني ډوله رنګ لري چې منځ كې يي واړه جګړي تخمونه وي. او ددې نوعې ډېر زيات ډولونه پيداكيږي.

 

په پټيو كې كرونده:

 دتكثير طريقه:  ددې نبات تكثير دپسرلي په شروع كې دهغې دسټولن (بجكي يا بندكې) چې دځمكې برخې ځخه د۸-۱۰ سانتي متروپه اندازه  دې تكثيريږي.

 

دځمكې تيارول:

دنعناع دكروندې لپاره بايد داسې ځمكه انتخاب شي چې سړك او لارو ته نږدې نه وي او دخلكو دګرځيدلو دځاي ځخه لرې وي ترځونبات د دوړو دتوليدځخه په امان كې وي لږ سيوري لرونكې ځاي هم ورته ښه وي هغه خاورې چې ښه حاصلخيزې وي او داوبوخوړ انتظام يې هم ښه وي دنعناع دكروندې لپاره ښه دي .ددې دكروندي لپاره ښه زهكشي شوې خاورې چې PH يې ۷-۶ پورې وي مناسبې دي.

 

دكرلو اندازه:

په يو هكتار ځمكه كې ۲۵۰ كيلو ګرامه تخم (بجګيو) سټولنStolon  لګيږي چې دقطارونوترمنځ فاصله يې ۵۰ سانتې متره او ددوو بوټوترمنځ فاصله ي ۲۰-۱۵ سانتي متره پورې ده .كله چې په قطارونوكې داسټولن وكرل شي نوبيا اوبه خوړته دابپاشي په شكل ضرورت دي ترځو چې اوبه په پټي كې ډندنه شي ځكه چې دډنډو اوبودريدل دنعناع بوټي ته تاوان رسوي.

 

دكيمياوي سرې استعمال:

دكيمياوي سرې خالص نسبت په نعناع NPK/ha  ۱۲۰:۶۰:۴۰ كيلوګرام ټاكل شوي ټول فاسفورس (توره سره)، پتاشيم داره سره او1/5  حصه دنايتروجن داره سرې (۲۴ كيلوګرام په يوه هكتار) كيږي دكرلوپه وخت كې دخاورې سره گډيږي .باقي پاتي شوې نايتروجني سره چې دفصل دشنه كيدونه وروسته كروندي كې  دځمكې په سر شيندل كيږي .ځرنګه چې په مختلفومودوكې د وړي،غبرګولي اوزمري اخريني هفتې كې اچول كيږي .كه محصول دسلواغې په پاي يا دكب په لمړني هفته كې وكرل شي اوكه دمرغومي په اخر كې وركرل شي نو دكيمياوي سرې اچول هم بايد په پورتني معيار عيار شي.

 

خړوبول:

دامحصول په اوړي كې ۱۵-۱۲ اوپه مني كې۶-۵ اوبه خوړتياته اړتيا لري په اوسط ډول پس له هر دوو هفتوځخه كرونده اوبه خوړته اړتيا لري. دنامطلوبوبوټولري كيدل دنمو په لمړنيو مرحلوكې ضروري دي.

 

حفاظه اوساتل:
وينه ،سره كدوګنګتي ياغوباړي اوپاڼه خوړونكې چينچي ځخه بايد محفوظ وساتل شي.

لو(حاصل ټولونه) او وچونه:

لمړنى لو۱۰۵ ورځې وروسته له كرلوځخه كله چې دګل غوټۍ دخلاصيدو په حالت كې وي سرته رسيږي بوټي ۱۰ سانتي مترو په اندازه دځمكې له سطحې ځخه پورته غوځيږي دنعناع لو په ښه روښانه لمر ورځ كې بايد وشي ځكه چې دوريځو په وځوكې دمنتول Menthol غوړواندازه كمه وي.

دوهم لو(حاصل) دلمړني لوځخه ۱۰۰ ورځې وروسته سرته رسيږي .

دريم او نور لونه د بوټي په نمو پورې اړه لري.

دوچولولپاره بايد دنعناع ساقې په يوه طبقه په سيوري كې وغوړل شي ترځودخوساكيدوځخه مخنيوى وشي.

نعناع په اوسط ډول ۱۰ ټنه حاصل په هكتاركې وركوي  كوم چې ۱۰۰-۸۰ كيلوګراموپورې تيل مينتول ورځخه لاس ته راځي.

 

په ګلدانيو كې كرونده:

كوم خلك چې دنعناع دكروندې لپاره هيځ ځمكه هم نلري نو دوې كولاي شي چې په ګلدانيو كې نعناع وكري .

دكرني لپاره ښې صحتمندې ساقي انتخاب كړي بيايي په ګلاس كې كيږدي اوګلاس له اوبو ځخه ډك  كړي  وروسته له يوې هفتې به دنعناع ساقې نه سپينې ريښې راوځي همدا ريښې پريږدي تر ځو ديوه يا دوه سانتي متروپه اندازه شي بيا به داسې ګلدانۍ انتخاب كړۍ  چې  لاندې سورى ولري  همدا ګلدانۍ دښې عضوي سرې  لرونكې خاورې نه ډكه كړي اوښه يې نمجنه كړي وروسته ورته دنعناع همدا ريښې لرونكې ساقي نقل كړي اوپه ښه لمر لرونكې ځاى كې به دا ګلدانۍ كيږدي خو چې لمر ډېر تيزنه وي اوبه ورته هميشه وركوي  ډېر زر به دا ګلدانۍ ډېرې  تازه پاڼې جوړې كړي  چې ستاسو دكورنۍ دضرورت لپاره به كافي وي او هركال ګلدانۍ تبدلوۍ ترځوښه حاصل لاس ته راوړۍ.

 

نعناع او دهغه دتيلو استعمال:

دنعناع تازه اووچې پاڼې په اشپزخانه اوطبابت كې استعماليږي . وچې شوې پاڼې دتازه پاڼو په  شان يوډول خوند او بوى  لري دتازه پاڼوپه شان په سلاته ،مستو،غوښه،كباب،سابو اوچاي كې استعماليږي .په هغه موسم كې چې نعناع زيات پيداكيږي تاسو كولاي شي چې دنعناع پاڼې راټولې  ښې يې ومنځي اوپه سيوره لرونكې ځاي كې وچې كړى كله چې پاڼې وچې شي تاسو په اسانۍ سره پوډر ترې جوړولاي شي او دا پوډر په شيشه يي بوتلونوكې وساتي ترځو په ژمي كي هم استفاده وكړۍ

هغه متنول Menthol چې په Peppermint  كې موجود دي دهاضمې سيستم دخرابوالي دښه كيدو لپاره ښه درمل دي . او هم دتريخي توليدات هځوي  او دهاضمې دسيستم يوه ډېره مهمه مايع لري.

يوه ګرمه پياله چاي چې له نعناع ځخه جوړشوي وي وروسته  له ډېرې سختې غذا خوړلوځخه كه وځښل شي نو دمعدې سره دهغې په هضم كې كومك كوي.

كه يو موټى نعناع په جوش اوبوكې د۱۰ دقيقو لپاره واچول شي ډېر ښه دنعناع چاي ورنه جوړيږي.

 

دنعناع دتيلو استعمال:

دنعناع تيل عموماً په طبابت،اشپزۍ او همدا ډول دسنګار په دواګانوكې استعماليږي .
نعناع دمعدې دهضميت په زياتولوكې هم ډېررول لربوي.

هغه منتول Menthol  چې په نعناع كې دي دريزش  دعلايمو په كميدوكې كومك كوي په بعضي مواردو كې نعناع دسردردى اوتبې په كمولوكې هم مرسته كوي.ددې مهمو تيلو ارزښت په دې ورستيوكلونوكې ورځ په ورځ زياتيږي .

ددې مهموتيلو يو ابتدايي استعمال هم دخوشبويي په واسطه  تداوي كې پكارځي،يعنې هغه تداوي چې دماغ  او نور بدن دبوټوخوشبويي په وسيله تداوي كيږي.

دpeppermint او دSpearmint  مهم تيل دنفس تنګي Asthma تبې،سردردي Sinusitis  اوګنګسيت Vertigo  دتداوي لپاره استعماليږي . دنعناع دا مهم تيل همدا ډول دمساج په تيلوكې،ژاولو،دغاښونو دمنځلو په خميرو(كريم) كې ،دخولي مينځلو په محلولونوكې اوپه شامپوګانو كې استعماليږي .

همدا ډول په شيريني بابو كې كيك اوكلچو كې ،جيلي ګانو كې،داتاقونو په سپرې كې هم استعماليږي .

  همدا رنګه دا دنورو بوي لرونكوبوټوسره هم يوځاي كيږي  لكه Levender  اويا Bergamot نعناع دانسان ددماغي اواجسماني حالت  ته ښه والى وركوي..

 

دنعناع اوبه (عرق):

دنړۍ په ډېرو هيوادونوكې له نعناع نه اوبه (عرق) ايستل كيږي  چې دمعدي اونورو تكليفونو دلمنځه وړلولپاره استعماليږي  چې دا كار زمونږ په هيواد هم شروع شوي . دنعناع اوبه ډېرې فايدې لري .

  1. هاضمه سموي دغذا په هضم كې مرسته كوي.
  2. اشتها سموي
  3. دمعدې ګاز ختموي
  4. دترخي توليدات هځوي
  5. سرګرځيدل اوقى لمنځه وړي
  6. اعصاب اراموي .

 

محلي بوټي پيژندونكې (يوناني طبيبان):

 دنعناع دپاڼوځخه جوړه شوې خميره عموماٌ دجلدي مرض ايګزيما ازحلقوي چينچيو دتداوي لپاره استعماليږي. همدا ډول دهغو مريضانولپاره چې سردردي لري هم تجويزيږي .

نعناع دخولې دتازه كولو او يخولولپاره دډېرې پخوا زمانې ځخه دنړۍ په بعضو نقطو او برخوكې استعماليده.

   همدا ډول كه دنعناع پاڼې په اوبو كې جوش شي اوبيا وروسته په خوله باندې غرغړه شي نو دخولې بدبديي لمنځه وړي  او همدارنګه دستوني دتانسلي امراضولپاره هم ډېر مؤثره اوګټوره دي.

 

نعناع او دكورني جوړشوي سنګارونه:
فيشني اړخ: يوه كاچوغه تازه نعناع يوه پياله  دعنبرومحلول witch hazel   په يوه مرتبان كې ښه ټنګ بند كړي اوپه سړه  او وچه هوا كې د يوې هفتې لپاره وساتۍ په دې جريان كې  مرتبان هره ورځ وخوځوى اوبيا يې داستعمال لپاره  په يوه بوتل كې خالي كړي چې البته دغوړين او نور مال پوستكې لپاره فايده لري.

 

دحشراتوځخه ځان ساتل:

يوه اندازه نعناع دململ په ټوكر كې وتړۍ او ديوبند په ذريعه يې خپلې غاړې كې زوړند كړي نو دحشراتو له صدمې نه به بچ شۍ.

 

دا غونه لرې كول:

يوه پياله مالګه يوه پياله مستې ،3/4  خميره شوې دنعناع پاڼې يوې ټوټې سره خپل ښپي سره وتړۍ بيا ښپى ومينځي اوكريم سره يې غوړ كړۍ .

دننګرها په شيشم باغ فارم كې دنعناع نمايشي قطعه

 

 

+ نوشته شده در  ساعت   توسط  رحمت پيتاوال   | 

دغنمو كرنه

دغنمو كرنه

سريزه:

     غنم دنړۍ يو پخوانى بوټى دي چې له ۶۵۰۰ كالونه پخوا په اوسني عراق،۶۰۰۰ كاله پخوا په مصركې او۳۰۰۰ كاله پخوا په چين كې كرل كيدو له تاريخ نه وړاندې غنم په اروپا او افريقا كې خپورشوى دى . غنم په نړۍ كې په زياته پيمانه په مصرف رسيږي چې له نيمايي نه زيات برخه وګړي له غنمو نه استفاده كوي . غنم په زياته اندازه پروتين (۱۱ ځخه تر۱۴ فيصده پوري) ،له ۶۳ ځخه تر ۸۰ فيصده نشايسته ،دوه فيصده شحم او دA.B.C.D.PP   ويټامينونه لري. دغنمو پروتين لوړكيفيت لري چې تر ۹۵ فيصده پورې دوجود په ذريعه جذبيږي. دغنمو سل ګرامه ډوډۍ د۲۴۵ ځخه تر ۲۵۵ كالوري انرژي لري. دنرموغنمو(Triticum vulgar) اوړه دغنمودنورو نوعو په نسبت غوره دي . علاوه له ډوډۍ له غنموځخه مكروني،كيك كلچو او الكولوپه جوړولوكې استفاده كيږي.

    په اوسني حالت كې غنم دنړۍ په ټولو برخوكې كرل كيږي. هغه سيمې چې جګوالې يې دبحر له سطحې نه ښكته بيا تر ځلورزره مترو پورې له بحر نه جګوالى ولري دغنمو دكښت لپاره مناسبې دي. زمونږ دهيواد تقريباً په ټولو برخو كې غنم كرل كيږي چې هر كال نږدې ۲،۳ مليون هكتاره ځمكه نيسي. په اوسنۍ مرحله كې دغنمو حاصلات ډېرټيټ دي ځكه چې بزګران له خپل درمندځخه دغنمودتخم تياروي.كيمياوي  اوعضوي سرې په لږې اندازې سره ځمكې ته علاوه كيږي د نامطلوبو بوټو،ناروغۍ او افتونه په ښه ډول مخنيوى نه كيږي .

    په اوسني حالت كې له يو جريب ځمكې ځخه په اوسط ډول ۴۶ منه حاصل اخستل كيږي.چې دا اندازه ډېره كمه ده كه له اصلاح شوي تخم،پرمختللې تكنالوژۍ او دكرنې له عصري لاروچارونه استفاده وشي زمونږ بزګران كولاي شي له يو جريب نه د ۱۰۰ ځخه تر ۱۵۰ منه غنم په لاس راوړي.

 

دغنموبيولوژيكي مشخصات:
    غنم دتودوخې ۲-۱ درجو دسانتې ګراد كې په نېش وهلوپيل كوي.دخاورې په مخ ددنېش په راښكاره كيدوسره لوړې تودوخې ۱۲ ځخه تر ۱۴ درجودسانتې ګراد ته اړتيا لري. دنبات د ودې لپاره دتودوخې مناسبه درجه د۲۵ ځخه تر۳۰ درجوپورې ټاكل شوې ده.دتودوخې په ۳۶ درجو كې دنبات وده دريږي . همدارنګه دنبات د ودې لپاره ټيټه تودوخه ۳ ځخه تر۴ درجو پورې ده.
     دمني غنم په مني اوپسرلي كې بوټى وهي نوې ساقې تشكيلوي چې په دې مرحله كې كافې اندازې لندبل او د
۸ ځخه تر۱۰درجوتودوخې ته اړتيالري .كه په دې مرحله كې تودوخه دسانتې ګراد۴-۳ درجوته راښكته شي دساقو تشكيل دريږي .وچ اقليم دساقوپه تشكيل باندې منفي اغيزه لري .دلوى تخم كرل او په كافي اندازه دنايتروجني سرواستعمال دساقوتشكيل زياتوي. په پسرلي كې لوړه تودوخه او دخاورې دلندبل كمښت  هم دساقو په تشكيل باندې بده اغيزه لري  چې وروسته په يووخت كې نه رسيږي  .

    په مني كې اورښت د دانې په ډكيدوكې زيات رول لري همدارنګه په پسرلي كې اورښت دنبات بدني وده زياتوي او هم دنويو ساقو دتشكيل لپاره زمينه برابروي  چې داعمل دغنمو د واښو په زياتوالې كې رول لري.

     غنم په هغه خاورو كې چې پي اچ PH  يي  6.0-7.5درجو،حاصلخيزۍ ، او دنامطلوبو بوټوځخه پاكې او كافي اندازه لندبل ولري ښه حاصل وركوي. زيم لرونكې اوضعيفې ريګي خاورې دغنمو دكرلو لپاره مناسبې نه دي.

 

       دتخم برابرول:
اصلاح شوى تخم دحاصلاتوپه زياتوالي كې ستر رول لري.هغه اصلاح شوى تخم چې له محيط سره توافق ولري كولاي شي چې په سلوكې پنځوس برخې دغنموحاصلات زيات كړي .زمونږ په هيوادكې پنځوس فيصده دغنمواصلاح شوى تخم كرل كيږي چې دا اندازه نوره هم په ډېرويدو ده.

په اوسني وخت كې ډير تخمونه له بزګرانو ځخه لاس ته راځي. داسې تخم چې بزګرانو توليد كړى وي  دښه كيفيت لرونكى نه وي .دلوړ حاصل دتوليد توان نلري  همدارنګه دنارغيو او افتونو په مقابل كې مقاومت هم نه شي كولاي.او امكان لري دنامطلوبو بوټو تخمونه له ځان سره كروندې ته يوسي.

     هغه تخم چې دښه كيفيت درلودونكى وي QDS تخم بلل كيږي چې دتخم له دقيقواومشخصو شرايطولاندې روزل كيږي. دنېش وهلو لوړه فيصدي لري دنورو انواعو اونامطلوبو بوټو له تخم اونور بيګانه شى پكې شتون نه لري.

    دابه يو ښه كار وي چې بزګران خپله ځلور پنځه كاله وروسته QDS تخم توليد كړي.

ددې كار لپاره لومړى بايد دتخم دتوليد لپاره يوه ساحه انتخاب شي ترځو دخالص تخم دلاس ته راوړلو لپاره زمينه برابره شي.نامطلوبه بوټي بايد په لومړي سركې لمنځه لاړ شي. دغنمو دنورو انواعو تخم د روګينګ دعمليي په واسطه كله چې غنم صاف ( ټولوبوټو وږي ايستلي وي) شوي  بايد لمنځه يوړل شي او كرونده دناروغيو او افتونونه پاكه وساتل شي.

    تخم له كرلو مخكې بايد دفنګس ضد كيمياوي درملو(Fungi cid ) باندې ككړشي. ترځو دتخم اوخاورو له فنګسي ناروغيو ځخه وژغورل شي.

    ديو جريب ځمكې لپاره له ۲۵-۳۵ كيلو ګرامه  تخم كيفايت كوي.

بايد يادونه وشي چې تخمونه دوخت په تيريدوسره خپل خاصيت له لاسه وركوي. نو دا به ښه وي چې هركال QDS دښه كيفيت تخم توليد اويا دتخم دتوليد له سرچينوځخه واخستل شي.

 

    هغه تخمونه چې اوس په افغانستان كې كرل كيږي

 عبارت دي له  آمو۹۹،روشان ۹۶،للمي۲،ګل ۹۶، انقلاب ۹۱، PBWI 54، هرات ۹۹  اوپامير۹۴ .

 

دځمكې برابرول:

په يوه كرونده كې دغنم پرله پسې كرل دنارغيو،افتونودډېريدوسبب كيږي چې په نتيجه كې دحاصلات كميږي او دتوليد بيه لوړيږي . ددې لپاره چې دناروغيواندازه كمه كړو نوبايد داسې فصلونودغنموترمخه يا وروسته وكرل شي چې دناروغيوګډ كوربه(Host) نه وي .

همدارنګه هغه نباتات چې وده يي له غنمو سره توپير ولري دمامطلوبو بوټو دكميدوسبب كيږي  او هم دخاورې له دعين عمق نه دنباتاتو غذايي مواد زيات نه اخستل كيږي.

     غنم په مختلفو خاوروكې توافق لري خوهغه خاورې چې زيم ونه لري اوبافت (Texture) ئې متوسط او دحاصلخيزۍ اندازه يې منځنۍ يا جگه وي لوړ حاصل توليدوي .په زيم لرونكوځمكو كې دنبات دريښولپاره په كافي اندازه اكسيجن نه رسيږي  نبات دناروغيو په مقابل كې حساس كيږي اوناروغۍ منځ ته راځي.

     دغنمودكښت لپاره ځمكه په مني كې برابريږي په هغو سيموكې چې ځمكه يخ وهي دپسرلني غنمو لپاره په پسرلي كې هم ځمكه برابريدلاي شي مګر غوره به داوي چې ځمكه دكښت لپاره په مني كې برابره شي.

    ځمكه لومړى د۳۰-۳۵ سانتي متروپه اندازه قلبه دكيمياوي سرې او تخم له استعمال وروسته ماله كيږي.

 

     دغنمو كښت Wheat planting   :

غنم بايد په مناسب وخت كې وكرل شي. كه دمني غنم ډېر دوخته وكرل شي حاصلات به ئې ټيټ وي دپخوالي مرحله به يي مخكې وي كيداي شي دالوتونكو په واسطه زيات لمنځه يوړل شي. همدارنګه كه غنم ډېر وروسته وكرل شي ښايي غنم ښه بوټى ونه وهي چې له نامطلوبو بوټوسره سيالي وكړي. په نتيجه كې  دحاصل دكموالي سبب كيږي . په هغو سيموكې چې جګوالى يي ۲۲۰۰ مترونه زيات او دېرې يخي وي دغنمو دكښت لپاره مناسب  وخت دسنبلې اخر اودميزان سر دى.

اوپه هغوسيمو كې چې جګوالى ئې د۱۸۰۰ مترو په شاوخوا كې وي لكه كابل،لوګر،وردګ دميزان نيمائي دكښت لپاره مناسب وخت دي .اوهغه سيمې چې جګوالى ئي له ۱۸۰۰ متروكم وي لكه سروبى، ننګرهار،لغمان،فراه دعقرب په مياشت كې كښت سرته رسيږي.

  په هغوسيموكې چې پسرلني غنم رواج دي كله چې جوي اوضاع دژمي په اخراودپسرلي په لومړيوكې اجازه وركړي او وختي وكرل شي ډېره ښه نتيجه وركوي  اوكه په مناسب وخت كې جوي اوضاع پرې نږدي چې كښت وشي.نوبزګران بايدپه خپل پلان كې له سره غوروكړي اونور فصلونه انتخاب كړي ځكه چې ناوخته دغنموكرنه حاصل نه وركوي.كه مونږ ناوخته كرنه كوو نوښائي چې دتخم مقدار زيات شي ترځووكولاي شي دنامطلوبوبوټوسره مقابله وكړي .او كه دتخم اندازه كمه وي نو له نامطلوبو بوټوسره مقابله نشي كولاي .

    دافغانستان په زياتر سيموكې ۵.۲ – ۵  كيلوګرامه تخم په يوه جريب كې كرل كيږي.مګر په پرمختللوهيوادونوكې چې كرنه په ماشين سره سرته رسيږي ۱ ځخه تر ۱.۵ منه تخم په يوجريب كې كرل كيږي.

  په للموكې دتخم اندازه په ميدان،غزني،پكتيكا كې ۷ كيلوګرامه اوپه شمال كې ۲۰ كيلوګرامه  دي ځكه چې په شمالي سيموكې اورښت يوځه زيات وي اوخاوره ښه لندبل ساتي.

     تخم بايد په مناسب عمق (په كلې خاوره كې ۵-۳ سانتي متره اوپه ريګي خاوروكې ۸-۷ سانتي متروپه ژوروالي) وكرل شي. كله چې تخم په مناسبه ژور والي سره وكرل شي نولندبل زيات تغيرنه كوي خاوره بايد ډېره نرمه وي اوله تخم سره زيات تماس ولري چې ماله كول دا تماسزياتوي. هغه تخمونه چې په لږ ژوروالي سره كرل شوي وي شايد په ژمي كې لمنځه لاړشي. اوهغه تخمونه چې په زيات عمق كرل شوي وي كيداي شي دخاورې له زيات عمق نه نېش راونه باسي. اودا هم ويلى شو چې شنه كيدل او وروسته وده زيات وخت نيسي.

 

   اوبه لګول:Irrigation

      دغنمو له كرلو مخكې اوبه لګول ددې لپاره ضرور دي چې خاوره پسته او دكښت نه وروسته حد اقلاً تر ۲۰ ورځو پورې په خاوره كې كافي اندازه لندبل موجود وي ترځوچې ريښې وزغلي. په غنموكې ډېره حساسه مرحله دوږي ايستلو نه وروسته ده په غنموكې دپرسيدو تر مرحلي مخكې كه بوټى تنده ونه ښيئ اوبه دومره اهميت نه لري . اوبه لګول دوږي ايستلو،دانوډكيدو او پخيدو په مرحلوكې زيات  ارزښت لري كه د دانو د ډكيدو په مرحله كې كافي اندازه لندبل موجود وي د دانو په ډكيدوكې مرسته كوي او كه كافي اندازه لندبل موجود نه وي په سلوكې لس برخې په حاصلاتو كې كمښت منځ ته راځي .غنم معولاً ځلور ځله اوبه كيږي .

  1. له كرلو شل ورځې وروسته.
  2. دبوټي وهلواوساقوداوږديدو په مرحله كې.
  3. وګل ايستلو ( Flowering  ) په مرحله كې .
  4. دشيرې په مرحله كې.

     دخاورې حاصلخيزي:

     كه دې خاورې حاصلخيزي په ښه ډول تنظيم شي نو سره (كود) له ټولو عواملونه زيات تاثير لري. غنم دسرې په مقابل كې ښه عكس العمل ځرګندوي .نايتروجن يوداسې عنصر دي چې كمښت يي دپه نبات كې دزيات محدوديت باعث ګرځي.

     ځرنګه چې دافغانستان خاورې په كمه اندازه عضوي موادو درلودونكې دي نو دخاورې دوهمي جوړښت (Structure ) ئي هم ډير ضعيفه دي. نو دعضوي موادو لكه حيواني پارو،دنباتاتو بقاياوې اوشنو سرو مصنوعي اضافه كول زيات اهميت لري.دافغانستان په زراعتي خاوروكې دعضوي موادو اندازه له ۱ ځخه تر ۲ فيصده پورې رسيږي چې دا رقم ډېر ټيټ دي كه مونږ وغواړو دخاورې په ۳۰ سانتي متروكې ۱% عضوي مواداضافه كړو نو۸،۴ ټنه عضوي مواد ديوه جريب ځمكې لپاره ضروري دي. نو ويلى شو چې زمونږ خاوري دحاصلخيزۍ دارتقا لوړ پوتنشيال لري.

    كه مونږ وكولاي شو په كافي اندازه عضوي سرې تهيه كړو دكيمياوي سروته يواځې دعناصرو دتوازن  لپاره ضرورت شته دي.

    دكيمياوي سرو داستعمال په اړه بايد وويل شي چې دفاسفيتو،نايتريتو او دخاورې عمومي حاصلخيزي په نظركې ونيول شي. كه په خاور ي نوموړي موجود وي. نو كولاي شو دكيمياوي سرو په لګيدوكې سپما راولو. په خارو اوريګي خاوروكې دسرې استعمال زيات اهميت لري.

   په عمومي ډول سره په يو جريپ ځمكه كې ۵۰ كيلو ګرامه يوريا ۲۵ كيلو ګرامه ډاى امونيم فاسفيت(DAP) ، او۲۵ كيلوګرامه پتاشيم لرونكې سرې استعماليږي. چې۳ 1/ يوريا،ټوله ډاي امونيم فاسفيټ اوپتاشيم لرونكې سره دكرلووخت كې لګول كيږي. دريمه برخه ديوريا سره دبوټي وهلو وخت كې اودريمه برخه نوره دوږوي ايستلو وخت كې استعماليږي.

   په ياد بايد ولروهغه ځمكې چې په تشديدي ډول كښت لاندې وي ښايي دفاسفورس بقايا پكې زياته وي اوپه ځينو ځمكو كې نايتروجن هم باقي پاتې كيږي چې دا هم بايد په نظركې ونيول شي.

 

      دنامطلوبو بوټومخنيوى:

  دغنمو په كروندوكې دنامطلوبو بوټوموجوديت دغنمو حاصلات راكموي.چې په دې اړه په اكثروهيوادونو لكه ايران،عراق،سوريه،روسيه اودمنځنۍ اسيا په هيوادونوكې ځيړنې شوي دي چې دا ځيړنې ښيي چې نامطلوبه بوټي د۲۰ ځخه تر۳۰ فيصده دغنمو حاصلات راټيټوي. .نوبايد كروندې له ابتدا ځخه دنامطلوبو بوټوځخه پاكې وساتل شي.دكروندې شاوخوا هم بايد پاكه وساتل شي ترځو دنامطلوبو بوټودتخم دتوليدسرچيني لمنځه لاړې شي.

   پاك تخم،پاك كښت،پاك سامان دنامطلوبو بوټو له شنه كيدو ځخه مخنيوى كوي .

 نوبتي كرنه (Crop rotation) هم نامطلوبه بوټي په كروندوكې كموي .غنم رنګه بوټي دوه دري كاله وروسته په پلن پاڼو فصلونوكې لمنځه ځي.

زمونږ په هيوادكې دغنموپه كروندوكې نامطلوبه بوټي دلاسي وسايلويامستقيماً دلاس په واسطه لمنځه وړل كيږي  مګرپه لويو كروندوكې دلاس په واسطه دنامطلوبو بوټولمنځه وړل يو ستونزمن كار دي. نودكيمياوي درمل يا(Herbicides)  په واسطه مخنيوى دبوټو د ودې په لومړيومرحلوكې ډېر موثريت لري. دكيمياوي درملوپه واسطه دبوټودمخنيوي لپاره لومړى نامطلوبه بوټي تشخيص او وروسته دكيمياوي درملو په واسطه لمنځه لاړشي. دغنمو دكروندويوشمير نامطلوبه بوټي په لاندې ډول سره دي.

  1. كانادائى اغزى   Canadian Thistle  :

    دا نامطلوبه بوټى ځوكلن نبات دي چې دتخم اوريښوپه واسطه تكثر كوي په ډيره اسانۍ سره ماتيږي اونوې غوټۍ جوړوي . او دا كار ددې نبات دتكثير سبب ګرځي او دكښت په وخت كې هم تكثيريږي . ددې اغزي يو بوټى ځلورزره تخمونه توليدوي اوكيداي شي چې دځو كلونو لپاره داستراحت(Dormancy)په مرحله كې وي  ددې لپاره چې ددې اغزي مخنيوى وشي  دځو كلونو لپاره ځمكه بايد ژوره قلبه شي خو دا كار ډير قيمته او دخاوري د تخريب سبب كيږي. همدارنګه مونږ كولاي شو دااغزى د 2-4-D  په واسطه لمنځه يوسو چې په يوه ليتر كې ځلور سي سي حل او دواپاشي كيږي . ديوه جريب ځمكې لپاره دوه سوه ليتره محلول كفايت كوي.

 

2.     جودر(Rye ) :

    جودر هم يو ستونزمن بوټى دي ځكه چې دا نبات له غنمو نه مخكې پخيږي او تخم يي دغنمو دريبلوپه وخت كې  په كرونده كې خپريږي  جودر په غله كې دغنمو كيفيت راټيټو.

        غنم او جودر دواړه په يوه نباتي كورني پوري اړه لري مشابه اګرونوميكي خواص او وده لري زراعتي عمليات كولاي شي ددې نامطلوبه بوټي نفوس ټيټ وساتي

   كيمياوي كنترول : 2 Chlorophob  اووه  ۷ سي سي په يوه ليتر اوبو كې اويا Poma  چې دا يوه سي سي په يوه ليتر اوبه كې حل كيږي كه ځه هم چې دPoma بيه ډيره جګه ده خو په لږ مقدار په كاركيږي  دا درمل كله چې غنم له دوو ځخه تر اوو۷  پاڼې ولري استعماليږي ددې لپاره چې دجودر مخه ونيسو نوبايد پاك تخم وكرل شي نوبتي كرونده مراعات شي او دغنمو له كرولو مخكې بايد ځمكه دوفال شي.

 

  1. پيرونې (Field Binweed ):

         پيروتې ځوكلن نبات دي چې ژوري ريښي لري دتخم ،دفارم دوسايلو او دجرړو په واسطه تكثيريږي . او دحيواناتو په واسطه هم زياتيدى شي او دا ګياه له غنموسره داوبو،غذايي مواد او درڼا په جذب كې سيالي كوي . پيروتې په غنم باندې جګيږي او غنم چپه كوي چې دچپه شوي غنموراټولول دماشين په واسطه يو ستونزمن  كار دي  او كه پيروتې ډېرې زياتې شي نو له ۵۰ ځخه تر ۶۰ فيصده پورې حاصل راټيټوي .

  ددې بوټي له  منځه وړل يو ستونزمن كار دي لومړى بايد دتخم له توليدځخه مخنيوي وشي.جرړې ،دجرړوغوټې اونهالي بايدلمنځه لاړ شي. پيروتې ډير مقاوم نبات دي نوسخته مبارزه غواړي.

 ددې لپاره چې دنامطلوب بوټي په مقابل كې مو موثره مبارزه كړې وي بايد له انتخاپي دوا ځخه ګټه واخستل شي.كله كله دپيروتې لپاره له 2-4-D نه هم كار اخستل كيږي چې پنځه سي سي په يوه ليتر اوبو كې منحل او دوه سوه ليتره ديوه جريب ځمكې لپاره پكاريږي .

 

4.     خاكشير يا وحشي شرشم:

        دا نبات دبراسكا وړې نباتي كورنۍ پورې اړه لري پلنې پاڼې لري دا نبات په سړو سيمو كې لكه باميان او داسي نو رځايو نه كې په زياته  پيمانه پيداكيږي. ترځو چې په ميخانيكي شكل (خشاوه) ددي نبات مخنيوى كيږي معمولا ډير ناوخته وي او دې بوټي خپله خساره اړولې وي  ددې نامطلوبه بوټي  دمخنيوي لپاره هم 2-4-D موثره دوا ده  او بايد په لومړيو مرلوكې  چې خاكشير يوازې اووه۷ سانتي متره جګوالى ولري استعمال شي.

 

دغنموناروغۍ:

غنم ديوشمير فنګسي ناروغيو(سرخيواوتوركو) ترحملې لاندې راځي چې دا ناروغۍ كولاي شي دغنمو زياته برخه حاصلات لمنځه يوسي.

  سرخي دغنمو يوه ډېره خطرناكه فنګسي ناروغي ده چې كولاي شي دحاصلاتوزياته فيصدي اوحتي سل فيصده لمنځه يوسي. سرخي په درى ډوله ده .

  دپاڼې سرخي يا Leaf Rust  : دپاڼې سرخي چې دنصواري رنګه سرخي هم بلل كيږي ديو فنګس Puccinia  recondite    به واسطه منځ ته راځي  چې دا فنګس كولاي شي غنم،وربشې،ترتيكلي او نور ګراسونه په دې ناروغۍ اخته كړي. ددې ناروغۍ شديده حمله دحاصلاتو زياته برخه لمنځه وړي چې په عمومي صورت سره د دږو دكميدو، د دانې دوزن دكموالي اودكيفيت دخرابوالي سبب كيږي.
 دساقي سرخي يا
Stem Rust :دا ناروغۍ دPuccinia graminis tritici  فنګس په واسطه منځ ته راځي چې علاوه له غنمودا فنګس وربشې،ترتيكلي او نورګراسونه ترخپلي حملي لاندې راولي . دا فنګس كه دنمو په لومړيومرحلوكې غنم په ناروغۍ اخته كړي او محيطي شرايط برابروي  كيداي ناروغي په Epidemic شكل سره واقع شي او ټول نباتات لمنځه يوسي.

   دا ناروغۍد ساقودتعداددكمښت،د دانې دوزن دكميدو او د دانې دكيفيت دخرابوالي سبب كيږي.

   مخططه سرخي: دا سرخي هم ديو فنګس Puccinia striformis   په واسطه منځ راځي. چې دا فنګس (Fungi) غنم،وربشې،ترتيكلي او نور مشابه ګراسونوتر خپلې حملي لاندې راولي  ددې ناروغۍ نوبتي كوربه تر اوسه نه دي پيژندل شوى.

  دا ناروغې دحاصل دكمښت،په وږوكې د دانو دكموالي او د دانې دكيفيت دخرابوالي سبب كيږي.
 دسرخيو مخنيوى:

دفنګس هغه ضدكيمياوي درمل(Fungi cid)  چې دسرخيو دمخنيوي لپاره استعماليږي عبارت دي له :

ريدوميلRidomil ( C15H21NO4)   چې تجارتي نومونه يي ميتالكسل Mtaliaxil او متالكسينين Metalaxinin  CGA 8988(Ciba) چې سستميك Fungi cid دي.چې د منكوزيب،كپتان،فلپت،كاپراوكسي كلورايد سره په مخلوط شكل كولاي شي دسرخيو مخنيوي وكړي چې په ۱۰۰۰ ليتره اوبوكې 200-250ml/ha  حل او دواپاشي كيږي.

دتخم دتداوي 6g/kg  شپږ ګرامه ديو كيلوګرام تخم لپاره پكاريږي.

    نور درمل چې دسرخيو دمخنيوي لپاره استعماليږي عبارت دي له :
اوكسي كاربوكسين:
Oxycarboxin (C12H13NO4S4) 150ml/ha په زر ليتره اوبو كې حل كيږي.

مانيب_دايتين :   Maneb-Dithane (C12H6MnN2S4) 150-160 g/ha

التاكمباي_كاربنديزيم   Altacombi (Carbendezim)30  130-140ml/ha)

Chlorothamil (broad Spectrum) fungicide 50-60g/ha

 

بايد ووايوچې دمقاومونوعو كرل دسرخيو دمخيوي يوه ښه لاره ده همدارنګه دمتناوب كوربه (زرشك) لمنځه وړل هم دناروغۍ په كميدوكې زيات رول لري.

پټ توركي:

ددې ناروغۍ عامل يو فنګس Tilletia caries , T . foetida  ,  T . controversa دي. په دې ناروغۍ داخته بوټو قد كوچيني وږي يي تك شين تور بخند رنگ لري او غوښنې دا ني منځ ته راوړي  د دانو په ځاي دفنګس توررنګه سپورونه توليديږي چې دخساشوي ماهي بوي لري. هغه تخمونه چې دفنګس په سپورو باندې ككړ وي له شنه كيدو ورسته  په بوټي كې دا ناروغي منځ ته راځي . ددې ناروغۍ دمخنيو لپاره تخم له كيمياوي درمل ويتاواكس سره معامله كيږي  چې له يوكيلو تخم سره دوه ګرامه ويتاواكس گډيږي.

 

لوځ توركيLoose Smut  :

     لوځ توركي په افغانستان كې يوه مهمه فنګسي ناروغي ده چې دUstilago  tritici  فنګس په واسطه منځ ته راځي دا ناروغي په بوټي كي هغه وخت معلوميږي چې بوټي وږي وباسي. ناروغ بوټي تور وږي وباسي . دكيمياوي درملوپه واسطه دتخم تداوي ددې ناروغي دمخنيوي يوه موثره او ارزانه طريقه ده . ځو سستميك زهري دواوي چې تخم له دې فنګس نه ساتي جوړې شوې دي  ويتاواكس ،تيرام چې دواړه په يوه ټن تخم كې دوه كيلوګرامه استعماليږي  ددې ناروغۍ مخنيوى كوي.

  دفنګس هغه ضد درمل چې دغنمودتوركو دمخنيوي لپاره استعماليږي  عبارت دي له:

Iprodione (250-300ml/ha in 600 l of water   تجارتي نومونه يي

Ø      اندرسنز  Andersons fungicide x  .

Ø      1.3G,Chipco 26019 2f

Ø      26GT 2SC,Iprodione pro

Ø      2SE,Lesco 18 Plus 2SC

Mancozeb دګرد په شكل) په سل ليتره اوبوكې (250ml/ha تجارتی نمونه يي  

Dithane T/O Rainshield

75WP, Dithane 37 WF

Fore Flo-XL 4F, Fore

همدارنګه تيرام دتخم دتداوي لپاره كولاي شو استعمال كړو.

 

  دغنمو افتونه اومخنيوى:  

ځو حشرې لكه صحرايي ملخLocust ،تريپس Thrips ،لړمۍ Army Wormاوكفشك

     Sunn pest      غنم ترحملې لاندې راځي اود تاوان سبب ګرځي .

 

صحرائي ملخ (Locust ) :

ملخ كولاي شي دغنموكروندو ته سخت تاوان ورسوي چې زيات تاوان دپسرلني غنمو كروندوته اړوي. ملخ په مني كې  هګۍ اچوي كه جوي اوضاع مناسبه وي حشره زياتي هګۍ اچوي   په دې هكله بايد سروي ګاني ترسره شي چي دهګيوتعدا معلوم شي ترځووروسته منځ ته راتلونكى تاوان معلوم شي .

مخنيوى: كرنيزې عمليي كولاي شي دملخو زيات تعداد راكم كړي اوپه هغو سيموكې چې دملخو حملې دغنمو كروندي تاواني كړي وي بايدمقاوم نباتات لكه باجره وكرل شي اوهمدارنګه ميخانيكي طريقه هم موثره ده  په ميخانيكي طريقي سره دافت دمخنيوي لپاره زيات خلك رابلل كيږي  ترځوچې دملخو مخنيوي وكړي لومړى جرونه وښكل كيږي بيا مچك دې جروته شړل كيږي اووروسته ترخاورولاندې كيږي دا كارترهغه وخته پورې امكان لري چي ملخو وزرونه نه ويي كړي  اوكه ملخو وزرونه وكړل او دالوتو توان يي پيداكړ بيا نو مخنيوى نه كيږي.خو كه  دملخ وهلي ساحه پراخه وي نو بيا كيمياوي مبارزه غواړي.

  دغنمو په كروندوكې دملخو دمخنيوي لپاره دكيمياوي درملواستعمال يوموثره طريقه ده هغه درمل چې دملخو دمخنيوي لپاره استعماليږي عبارت دي له :

داي ميتوئيد Dimethoate (Cygon)  سايګون،فيرودان،(Carbofuran-catbamite group) كارپوفوران،ګروپ كارباميت (  ولارسبان(Lorsban).

دزهري طعمه جوړول: سوين ۵۰-۲۵% د۵۰-۴۰كيلودسبوس له اوړو سره.

 

تريپس Thrips :

      تريپس ډېره وړه حشره ده چې يواځې ۶ ملي متره اوږدوالى لري  استوانه يي شكل لري كله وزر لري او كله وزر نه لري. وزرئې ببر وي . ددې حشرې مچك په مختلفو رنګونو پيداكيږي خو دبالغه حشره يي توره رنګ لري . دا حشره دغنمو په پاڼو او تنو باندې ژوندكوي ددې افت دمخنيوي لپاره بايد ۱،۵ ځخه تر دوه۲ سي سي ملتاين په يوه ليتر اوبو كې حل اوبيا دواپاشي شي.

لړمۍ Army Worm  :

دا حشره  كله چې غنم په بند وي اوساقه پيدا شي په پسرلي كې په غنموحمله كوي دورځې له خوا ځان په پاڼو كې پټوي  او دمازيګر او ماښام له خوا خوراك كوي او كله كله دغنمو سر هم غوځوي . داحشره كله چې پسرلي كې هوا سړه او لندبل زيات وي  په تيره په هغه كروندو كې چې تير كال هم غنم پكې كرل شوي وي  زياتې وي او زيات تاوان رسوي  ددې لپاره چې ددي حشرې مخنيوى وشي بايد زهري مړۍ يا طعمه ورته جوړه شي چې دزهري طعمې لپاره ۳۵ ګرامه دپتركس ،شل ګرامه بوره اويوه كيلوګرام سبوس او په كافي اندازه اوبه جوړيږي ديوه جريب لپاره پنځه كيلو زهري طعمه بس كفايت كوي.

 

كفشك Sunn pest:

  داحشره دغنموله شيرې،پاڼو،تنې او دانې ځخه تغذيه كوي .كله چې دا حشره له غنمونه تغذيه كوي يوځه بدبويي اوزهري موادبوټي ته داخلوي نو كه له دوو ځخه تر دريو فيصدو پورې غنم كفشك خوړلي وي  نو ټولو غنمو خوند خرابيږي ښه ډوډۍ نه وركوي او له ګټې ځخه وځي .

تخمين شوې ده چې په افغانستان كې  پنځه سوه زره جريبه ځمكه دغنموفصل په ۱۳۸۱ كال كې تباه كړى دي.

    (Eurygaster integriceps) له پنځه سوه كلونو راهيسي دفارياب،بادغيس،هرات،بلخ او هلمند په ولايت كې ژوند كوي

 

مختلط يا هراړخيزمخنيوى IPM  :

   په ايران كې دIPM  ياهراړخيزه. مخنيوي ځخه كار اخستل شوي دي .ددې حشري هراړخيز خواص ددې حشرې طبيعي دوښمن ځيني فنګسونه  دي چې په كفشك حمله كوي  اولمنځه يي وړي او له مروجو افت كش نوچې دا حشرې  لمنځه وړي له استعمال ځخه ډده كيږي اوښايي چي دا افت هم ددې درملو په مقابل كې مقاومت پيداكړي . هغه هرزه ګياوې چې دا حشره ژوند پكې تيروي بايد وسيځل شي ترځو ومنه شي كولاي چي په بوټي كې ژمي تير كړي چې دا يوه اغزمنه طريقه ده .

      دجالو په واسطه ددې حشري راټولول او لمنځه وړل هم يوه موثره طريقه ده .

 كيمياوي درمل داي تين كه دوه سي سي په يو ليتر اوبو كې حل او دوا پاشي شي ددې حشرې له منځه تلو سبب كيږي خوبايد په ياد ولرو له هغو نباتاتو نه چې په دواپري شيندل شوي وي تر اوو (۷) ورځو استفاده ونه شي.

 

دغنمو راټولول اوزيرمه كول:

دغنمو راټول او ذخيره كول يو مهمه پروسه ده.غنم هغه وخت راټوليږي چې دانه ۱۴ فيصده لندبل ولري زمونږ په هيواد كې غنم دلور په واسطه لوكيږي كله چې مونږغنم لوكوونو بايد غنم دځمكې پرمخ وانه چول شي ښايي دانې لندبل جذب كړي چې وروسته دفنګس له حملي سره مخامخ كيږي

كله چې غنم ددرمند لپاره را ټولوويوه اندازه ضايعات لري  چې دا مخامخ ضايعات دي كه په مناسب وخت راټول شي دا ضايعات كميږي  له درمند نه وروسته غنم بايد په ګدام كې زيرمه شي ګدام بايد كلك جوړشوي وي ترځو موږكان ونشي كولاي چې غله خرابه كړي  په ګدام كې غنم بايد په بوجيوكې دتختو دپاسه كيښودل شي او هوا دبوجيو ترمنځ جريان وكړاي شي  ګدام بايد لندبل ونه لري  كه لندبل ولري نودغنمو دانې لندبل جذبوي چې  وروسته په فنګسي ناروغيو اخته كيږي.

هغه تخمونه چې ښه پاك شوي وي خارجي مواد ونه لري دزيات وخت لپاره زيرمه كيداي شي
+ نوشته شده در  ساعت   توسط  رحمت پيتاوال   | 

برنج

برنج

 

تاریخچه:

   بقایای فوسیل پیشین شالی در شرق چین توسط علما وباستان شناسان جمع آوری شده و تاریخ زرع آنرا(3000 )  سال قبل از میلاد تخمین نموده است .  بعضی ها نظریه  میدهند که شالی ابتدا در نواحی جنوب هند پیدا و اهسته اهسته به طرف چین انتقال داده شده است . در زمان های قدیم شالی را بحیث یک گیاه مقدس در مراسم مزهبی و روز های تولد ، عروسی و تشیع جنازه بکار میبردند و این نمایانگر ارتباط زنده گی اجتماعی بشر در جهان بود.

  دراروپا درکشورهای ایتالیا،هسپانیه،فرانسه،یونان،یوگوسلاویا وبلغاریا از قرن 15 به این طرف کشت این نبات رواج یافته است. این طورمعلوم میشود که شالی ازهندوچین به دیگرکشورها معرفی گردیده است. طوریکه معلوم است در صفحات شمال مملکت وسعت اراضی شالی دیده میشود که تقریبا 40 فیصد مجموع نباتات کشور را تشکیل میدهد .  برنج  یکی از مهمترین غداهای افغانی می باشد که در بین غلات حایز درجه دوم را دارا بوده و تقریبا بیش از یک میلیون جریب زمین سالانه تحت بدز این نبات قرار می گیرد و متأسفانه اوسط حاصل فی جریب آن 45-55 سیر بوده که خیلی ناچیز است .   با سعی و کوشش افراد فنی و همکاری وزارت زراعت ، مالداری و مواد غذایی می توان این نقیصه را رفع نمود و حاصلات فی جریب را بلند برد . 

 

اهمیت اقتصادی :     

   برنج  نبات مهم غذایی بوده و بیشتر از نصف نفوس کشورهای مردم چین ، هند ،  جاپان ،  برما  ، کوریا ، تایلند ،  فلپین ،  و برازیل از همین نبات تغذیه میکند.

  تقریبا 93 فیصد شالی دنیا در مناطق شرق دورتولید میشود همچنان این نبات در امریکا ، ایتالیا ، هسپانیا ،  مصر وبسیاری از ممالک غربی و شرق میانه تولید می گردد .  ناگفته نباید گذاشت که در سال 1354 میزان محصولات برنج در اتحاد شوروی سابق (اوکراین ، ازبکستان ،  قزاقستان ) تقریبا به دو میلیون تن بالغ گردیده است .  در جهان تخمین از 65 -70 کیلوگرام برنج به مصرف سالانه یک نفر میرسد .  شالی یک نبات  بومی جنوب شرق آسیا مخصوصا هند ،چین و جاپان بوده و یکتعداد زیاد انواع برنج سالانه در این کشورها تولید و صادر می گردد .  

    ساحه مجموعی تحت بذرآن درجهان(142.3)  میلیون هکتارزمین است.ساحه تحت بذرمجموعی تحت بذرشالی درکشورما213  هزارهکتارزمین است که ازآن480  هزارتن برنج بدست می آید درکشورما اوسط حاصل برنج2253kg/h  میباشد.اوسط حاصل برنج درجهان 2400-2500kg/ha  میباشد.دربعضی کشورهای اروپائی بلندترین حاصل برنج4-5 ton/h  جمع آوری می نماید.

قرار راپور ( O.A.F ) در سال 1350 ساحه عمومی تحت بذر شالی کشور 200000 هکتار شان داده شده و قرار راپور دیگردر همان سال بیشتراز 22500 هکتار زمین سالانه تحت کشت این نبات بوده است .

  در افغانستان قرار راپور اخیر مقدار(331000 )  تن شالی سالانه بدست آمده میتوانند و زیادتر تمرکز بذر این نبات در صفحات شمالی کشور بوده تولیدات بیشتر آن از  نواحی متذکره بدست میآید . انواع شالی های که در کشور ما بذر میگردد از نگاه کیفیت و جنسیت خیلی ها خوب بوده ولی نسبت عدم اشنایی دهقانان به سیستم های جدید زراعتی  و استعمال مناسب کود کمیاوی وغیره عوامل بصورت کلی یکی با دیگر مخلوط بوده و جنسیت شالی خراب شده است .  برعکس انواع شالی های اصلاح شده باداشتن حاصلات زیاد و جنس خالص از انواع شالی های دست داشته محلی برتری دارند.

  انواع شالی های حاصلخیز اصلاح شده  جز از طریق تحقیقات نباتی و اصلاح نسل و دورگه ساختن شالی های مختلف به منظور در یافت نوع بهتر میسر شده نمیتوانند .

 

مبدأپیدایش واقسام برنج

   برنج قدیمی ترین نباتی است که ازهندوچین منشأگرفته ونوع زراعتی واساسی آن Oryza  sativa  است که دارای 2n=24  عددکروموزم میباشد.

 طورفکرمی شود که گویا ازجنوب وجنوب شرق منطقه استوائی آسیا منشأ گرفته است درهمین منطقه  بزرگترین اختلافات بین اقسام زراعتی بومی برنج به مشاهده میرسد.

  یک نوع برنج Oryza  glaberrima  که دارای 2n=24  عدد کروموزم میباشد که یک نوع بومی کشور نایجریا میباشد که درافریقا بوده وتنها درغرب مناطق استوائی افریقا کشت میشود این نوع برنج درین اواخر شناخته شده ونسبت به Oryza  sativa  دارای اختلافات ارثی کمترمیباشد.  Oryza

 sativa و Oryza glaberrima به طورطبیعی به حیث نبات یک ساله رویانیده میشود اما درحالیکه Oryza sativa درصورتیکه ازیخ زدن وخشکی نگهداشته شود به قسم نبات چندین ساله نیز بکاربرده   شده میتواند.

 برعلاوه دونوع زراعتی برنج حداقل 18  نوع وحشی برنج شناخته شده است نوع یا اقسام زراعتی برنج ورایتی های خیل زیادی رابه وجود آورده است با اساس خصوصیات مارفولوژیکی وفزیولوژیکی وتوافق جغرافیائی یامنطقوی اقسام و ورایتی های فوق به گروپ ها تقسیم می شود که بالترتیب اقسام آن Indica  که ازهند منشأگرفته ،Japanica  که ازجاپان منشأگرفته ،Javanica  ازچین منشأگرفته است میباشد.

 

مناطق تحت کشت برنج در افغانستان :

  ولایات بغلان ، قندز و تخار بزرگترین مناطق برای زرع شالی میباشد این ساحات بیشتر به مناطق معتدله شباهت داشته و نموی شالی در این نواحی به خوبی صورت می گیرد .

  منطقه بزرگ دیگرشالی کاری ولایات ننگرهار و لغمان است که اقلیم آن نیمه حاره و زمستان ملایم و تابستان گرم و نسبتا مرطوب دارد .

  منطقه سوم که بازرع شالی بیشتر توافق دارد ولایت هرات  ونواحی آن است که فصل تابستان کوتاه و گرم میباشد . انواع مختلف شالی که در کشور ما موجود است از نگاه جنسیت ، دانه و خوراک خیلی عالی بوده ودارای دانه های بزرگ ودراز که یکی از خواص خوب برنج میباشد .  شیوه کشت این نبات بحالت ابتدایی وسیستم زراعت قدیمه باقی مانده و جنس های مختلف بصورت طبیعی باهمدیگرآمیخته ودر نتجه جنسهای مخلوط بوجود آمده است که نسبت ضعیف بودن ساقه در آخرین مرحله رشد چپه میشوند که با تلاش جوانان با احساس با استفاده ازروش های تحقیقاتی میتوان این نقیصه را مرفوع ساخت وبا دریافت جنسیت های خالص و مقاوم و بلند بردن حاصل فی جریب با در نظرداشت وضع اقتصادی دها قین رفع خواهد شد .

 

  دسته های برنج:

  دودسته عمده برنج Oryza  sativa  var  indica   و Oryza  sativa  var  japani  میباشد Oryza  sativa  var  indica بشکل وسیع درمناطق استوائی رویانیده شده و Oryza  sativa  var japanica  به شرایط تحت استوائی قسمت های شمالی کره زمین محدود شده است. دسته Indica  اکثراً شامل ورایتی های دانه درازLong grain   بوده اما ورایتی های  دانه کوتاه Short grain   ودانه متوسط Medium grain   شامل این دسته میباشد این دسته شامل تمام برنج های زراعتی می شود که درهندوستان،هندوچین،فلپین وجنوب چین کشت می شود دسته برنج های دانه کوتاه Japanica  شامل تمام ورایتی های برنج های بومی جاپان،کوریا،شمال چین وهمچنان برنج های پرتگالی،ایتالوی وهسپانوی که اصلاًازشمال چین وجاپان منشأگرفته است.دسته برنج دانه کوتاه Japanica  وIndica   عموماًبه اقلیم های سردترودوران روشنای طولانی ترتوافق کرده است آنها معمولا ًساقه های زیاد راتولید کرده وبا حاصل دهی زیاد خاک عکس العمل بهتر داده امابعضی ازبرنج های Indica نیزعکس العمل بهترخوب درمقابل کودها نشان میدهد.

   برنج های نوعJapanica  دارای ساقه های کوتاه تروقوی تربوده که این خصوصیات منتج به کمترچپه شدن آنها، درشرایط به کاربرد زیاد کود، درخاک می شود.

 

انواع شالی در افغانستان :

  انواع مختلف برنج باریک محلی در افغانستان  پیداشده و بنام های مختلف مانند سوغه دار سیاه، سوغه دار زرد، لونگی، سرده ،  دهدادی ، شرکتی ، ایرانی قوماندانی ، امیری وغیره یاد میشوند. همچنان انواع مختلف برنج لک  یافت شده و بنام های سوغه دار سفید، سوغه دار سرخ، بی سوغه، نیلوفر گرمه، نیلوفر سرده وغیره شهرت دارند. شالی از لحاظ طول دانه به سه نوع ذیل تقسیم گردیده است :

  اول :کوتاه دانه (برنج لک)برنجی است که طول دانه پاک شده ان به 5.5 میلی متر میرسد .

  دوم : متوسط دانه : که طول دانه برنج به ( 6.6 ) ملی متر برسد .

  سوم :دراز دانه:یا برنج باریک که دانه برنج دارای طول (7) ملی مترالی (8) ملی متر  باشد .

   برنج های کوتاه دانه ساقه های کوتاه و مقاوم داشته و به اسانی چپه نمی شوند این گروپ شالی در برابر تطبیق کود نایتروجن دار پاسخ مثبت داده با ازدیاد مقدار کود حاصل آن نیز اضافه میگردد. برنج های که دانه طویل دارند ساقه های طویل و ضعیف داشته با تطبیق مقدار زیاد کود نایتروجندار چپه میشوند

از سال (1966) به این طرف انواع اصلاح شده برنج لک یا کوتاه دانه بدسترس دهاقین قرارگرفته ودر ممالک آسیایی بیشتر بذر میشوند .

  انواع برنج  باریک ، پلوی خوب که غذایی لذیذی است بدست میدهد نوع دیگری از برنج باریک بنام خوشبو یاد شده و در وقت پخش خوش بویی خاصی را تولید میکنند که طرف پسند یکتعداد زیادی خصوصا مردم افغانستان قرار میگیرد .

از نگاه رسیدن و پختگی برنج به سه گروپ تقسیم میگردد:

1 برنج های زودرس : این نوع برنج به (120 الی 140) روز برای پخته شدن ضرورت دارد .

2  برنج های میانه رس: انهای اند که در (140 الی 155) روز پخته میشوند

3 برنج های دیررس : انواع از برنج است که برای پخته شدن به مدت بیشتر از (155) روز ضرورت دارد .

  مطالعه و معرفی انواع اصلاح شده شالی در افغانستان در سال  (1970) با آوردن دونوع برنج بنام های ستریف(SATURN) و دلا ( DELLA  ) از اضلاع متحده امریکا شروع گردید از سال (1970) تا به سال (1980) تقریبا (571) نوع شالی هندی تحت ازمایش قرار گرفت از جمله برنج های باریک نوع (11-44   CR )به مقایسه  بهترین شالی های محلی حاصل دو چند بار آورده و در سال (1975) به ولایات شرقی مملکت بدهاقین توزیع و ترویح گردید .

  همچنان در همین سال یک نوع برنج لک اصلاح شده دیگری بنام پدما        PADMA )نیز به دهاقین ننگرهار توزیع گردید . از جمله انواع برنج یک نوع ( 355 - IET ) نظر به ، تجربه  نتجه بهتر داده ودر ولایات شالی کارسمت شمالی توزیع گردید . در سال (1980) برنج نوع (7194 -KH  ) ترویج  شد تا برنج نوع (  355 - IET )  را تعویض نماید تحقیقات مزید برای اصلاح برنج های باره ولونگین افغانی که قد بلند و ساقه ضعیف دارند ، در مرکز تحقیقات بین المللی برنج درمانیلا (فلپائن) در سال (1970) صورت گرفت و در نتجه تخلیط انواع لونگین با نوع برنج (28-790 - IR ) تخم بدست آمده برای کشت وانتخاب مزید  درسال (1973)به افغاستان فرستاده شده هیچ نوع جنبشی در اصلاح زراعت صورت نگرفت و انواع موجوده برنج قدرت حاصل دهی را از دست داده وبه مقابل امراض وافات خیلی حساس گردیده اند .

 

شالی های با سمتی (385) :

   یک نوع شالی یا برنج اصلاح شده باریک بوده و کشت آن از چند به این طرف در پاکستان عمومیت دارد این شالی نه تنها حاصل بلند ترازنوع محلی و اصلاح شده ایکه درافغانستان مروج است ، داشته بلکه درمقابل امراض هم مقاوم بوده و با اضافه کردن کود حاصل آن زیاد می گردد زودرسی این شالی برای دهاقین گندم کارفرصت بیشتر میدهد تا زمین را برای کشت گندم آماده سا خته وگیاهای هرزه را قسما کنترول کنند با استفاده از تخم شالی با مسمتی (385) دهاقین باید تطبیق کود را فراموش ننمایند . زیرا شرایط گرفتن حاصل بیشتر ، استفاده از کود های کنمیاوی ومراعات نمودن عملیات بهتر زراعتی میباشد .

  در این اوآخر شالی باسمتی (385) دربعضی حصص افغانستان مانند ننگرهار ، لغمان ، بغلان وتخار معرفی و بدسترس  دهاقین قرار گرفت است نتایج بدست آمده و انمود میسازد که برنج باسمتی دراین ولایات توافق خوب داشته و حاصل بیشتر را به مقایسه با انواع شالی محلی نشان داده است . برنج با سمتی طوریکه دیده شده مقاومت خوب در برابر امراض وآفا ت از خود نشان داده و امید است در آینده قریب تهیه و تکثر آن توسعه یابد تا انواع محلی راکه حاصل کم داشته و مصاف به امراض میباشد تعویض کند تاکید باید کرد که هرنبات چه اصلاح شده باشد چه محلی ، برای جوانه  زدن  و نشو ونمو به بستر خوب ونرم به آب کافی به مواد غذایی و افراد به محیط مناسب پرورش احتیاج دارد اگر چنین شرایطی  برای نبات مهیا ومساعد گردد نبات نشو و نموی بهتر کرده حاصل اعظمی را تولید میکند اما متوجه باید بود که ظرفیت تولیدی نبات فرق میکنند بطور مثال : اگربرای یک نبات غیری اصلاح شده برنج تمام شرایط فوق آماده گردد ممکن است (3500) کیلو گرام شالی یا بیشتر از آن در فی هکتار حاصل بدهد پس معلوم میگردد که نبات اصلاح شده دارای ظرفیت و قدرت استفاده اعظمی ازشرایط موجود ومهیا شده میباشد.

  با تهیه وزیاد ساختن انواع شالی اصلاح شده، که قدرت بیشتر تولید از واحد زمین را داردامید است . تولیدات برنج بالا رفته مملکت ما ازاین کمبودی  بی نیاز گردد برای اینکه زارعین محتر م شالی کاری بتواند از فی واحد زمین حاصل زیاد بدست آورند ، باید شرایط و محیط مناسب بذر و سایر عوامل را در بلند بردن حاصل رول موثر دارند ،فراهم سازند .

 

توافق با محیط (توافق برنج):

   برنج نبات زراعتی مناطق گرمسیر بوده وتنها محدود کننده کشت آن سرما میباشد . این نبات در دوره رشد ونمو خود به آب فراوان ضرورت دارد (حدود 3000 متر مکعب در هکتار)ویادر جای کشت میشود که بادنده گی سالانه 1000ملی متر یابیشتر باشد. باوجود اینکه برنج در محیط های گرمسیر در مقاسیه با مناطق معتدله درسطح وسیعی کشت می شود یا به عبارت دیگر سطح زیرکشت آن دراین مناطق تقریبا دو برابر مناطق معتدله می باشد،مقدار کل تولید در مناطق گرمسیرفقط 20 % از مقدار کل تولید در نواحی معتدله بیشتر است .

 

   حرارت :

   ضرورت حرارتی برنج درمقاسیه با سایر غلات بیشتر بوده ومحصول مناطقی است که هوای کرم دارند. ازاین رو آن رافقط درمناطقی می توان به طور موفقیت آمیز کشت نمود که درجه حرارت هوا در سرتاسر دوره رشد محصول بیش از 20 درجه سانتی گراد باشد. باوجودیکه مقدار حرارت موردنیاز این نتات باتوجه به نوع ، زودرس ودیررس متفاوت بوده وهمچنین ورایتی هایکه در مناطق معتدله کشت می شوند ضرورت حرارتی کمتری دارند بطور خلاصه درارتباط با احتیاجات حرارتی برنج نباتی است که:

   حداقل درجه حرارت برای جوانه زنی تقریبا 10 – 14 درجه سانتی گراد .

   حرارت متوسط هوا مورد نیازدر دوره رشد ونمو 20 -37  درجه سانتی گراد.

   درجه حرارت هوای مناسب برای این نبات 30 -32 درجه سانتی گراد.

   حداقل درجه حرارت هوا برای گلدهی   22 -23  درجه سانتی گراد.

   حداقل درجه حرارت هوا برای تشکیل وپرشدن دانه 20 -21 درجه سانتی گراد.

   مقدارحرارت موردنیازاین نبات 2100 - 4500 درجه سانتی گراد.   

 

نور:

   نور کافی یکی ازعوامل اصلی موثر درحاصلدهی برنج میباشد واحتمالا علل عمده عملکردهای کمترآن در مناطق گرمسیر ،مرطوب ویادرنواحی استوای کوتاه تر بودن روزها وابری وآلوده بودن آسمان دراین مناطق است. کمبودنور در مناطق فوق باعث تولید بته های دراز وضعیف میشود. بدان جهت برای مناطق ابر آلوده از ورایتی های قدکوتاه وبرگ راست استفاده شود.نورهمچنین باعث افزایش تعداد پنجه ویکی از عوامل مهم واکنش این نبات تسبت به جذب کوداز زمین میباشد.

  طول روز: گرچه برنج اصولا یک نبات روز کوتاه است ، ولی ورایتی های مختلف حساسیت متفاوتی تسبت به طول روز دارند. روزهای طویل گلدهی را به تعویق انداخته در حالی که روزهای کوتاه گلدهی را تسریع می نماید.

 

خاک :

   برنج برخلاف سایر غلات ، زیاد به اکسیجن آزاد احتیاج ندارد، وقادر است در زیر آب جوانه بزند. این خاصیت به علت بذر است که درحین جوانه زدن با فعالیت انزایمی خودمقدار اکسیجن را آزاد می سازد.چنانکه آبیاری زمین امکان پذیرباشد، بطورکلی برنج در هر نوع خاک کشت می شود اما اراضی رسی لوم برای برنج کاری بهتر از اراضی ریگی ویا سایر انواع اراضی است . از خصوصیات این نبات اینست که امکان کشت آن هم در زمین های اسیدی وهم در زمین های شور وجود دارد. برنج اصولا نبات مقاوم به شوری خاک و شوری آب آبیاری است . البته درجه مقاومت درارقام مختلف مثل سایر غلات کاملا متفاوت است بدین جهت است که در صورت وجود آب کافی برای شستشو نمک خاک ودر روند اصلاحی خاک ها از کشت برنج استفاده میشود. برنج در مرحله پنجه زنی بسبت به شوری خاک بسیار حساس است وهرچه سن نبات افزایش پیدا کند در برابر شوری خاک مقاومت بیشتری پیدامیکند کشت برنج درزمین های اسیدی حتی تا (4)   امکان پذیر بوده وpH مناسب برای این نبات بین (5.5 -7  pH(میباشد واراضی قلوی برای کشت برنج مناسب نیستند.

 

رطوبت نسبی :

   مساعدترین رطوبت هوا برای گل کردن برنج حدود( 70 -80%) است ورطوبت کمتر از %40 ویابیش از%90 برای کشت برنج مناسب نمی باشد.

 

مشخصات نباتی برنج

   خصوصیات نباتی برنج که تقریبا شبیه سایر غلات میباشد ، به شرح زیر وبطور خلاصه بیان می شود.

 

ریشه :

   برنج دارای سه ریشه جنینی ( که ابتدایک ریشه وسپس دو تای بعدی بطور جنانی رشد می کنند ) وتعداد زیاد ریشه های فرعی میباشد. ریشه برنج مثل اکثر غلات از گره ساقه وزیر خاک تشکیل می گردد. گسترش ریشه برنج در خاک اول بطور افقی ، ولی با ادامه رشد بطورعمودی نیز در خاک نفوذ می نماید. به تدریج که نبات رشد میکند ، ریشه های قدیمی اعمال آن ها بوسیله ریشه های جوان صورت میگیرد. در زمان باز شدن گلها وظهور خوشه رشد وتعداد حد اکثر بوده وبعداز آن تا موقع برداشت کم میشود. ریشه های افشان اغلب در عمق ( 10 حتی تا 25 سانتی متر ) خاک منتشرمی شوند. گسترش ریشه در ارقام دیررس وقدبلند ، عمیق تر وبیشتر از ارقام زودرس وقد کوتاه است . در داخل ریشه یک بافت هدایت کننده هوا (  Aerenchyma  ) وجوددارد که اکسیجن را از سایر قسمت های نبات گرفته وعمل تنفس ریشه را آسان می سازد . نقطه قابل توجه درزمان ظهور ریشه (ریشچه) این است که اگرچنانکه جوانه زنی درنک محیط آبی و یا غرقابی انجام گیرد ممکن است غلاف ساقچه (کولوپتیل) قبل ازغلاف ریشچه (کولوریز) تشکیل شود.

 

ساقه :

   ساقه برنج میان خالی بوده ، بصورت افزاشته ، استوانه ی شکل ونرم میباشد وتعداد  گره های آن از 10-20 عدد متغیر است . ورایتی های زودرس معمولا میان گره های کمتری تسبت به ورایتی های دیررس دارند ولی سرعت رشد ساقه های شان بیشتراست . ارتفاع بته به 60-150 وگاهی 200 سانتی متر نیز میرسد وهر بته بطور متوسط 4-5 عدد پنجه درزمین اصلی تولید می کند ، ولی ممکن است به 30-40 عدد نیز بالغ شوند.

 

برگ :

   برگها بطور متناوب در دو طرف ساقه قرار داشته وشامل غلاف باز پهنک دراز و باریک ،زبانک لیگول طویلی است . تعداد برگها که با تعداد گره های ساقه متناوب است درارقام زودرس 14-15 ، درارقام متوسط رس 16-17 ودر ارقام دیررس 18-19 عدد است همچنین تعداد برگهای ساقه های فرعی یا پنجه ها کمتر از برگهای ساقه اصلی بوده وبرگ پرچم ها نیزپهن ترولی کوتاه تر از برگهای پایینی ساقه هستند.

  یکی دیگر از خصوصیات برگهای برنج زیاد بودن تعداد روزنه ها میباشد ، که باعث شده است باوجود سه کاربنی بودن فعالیت های فوتوسیتیز آن درآب وهوای گرم ومرطوب بسیار زیادمی باشد . بته های که برگهای کوچک ولی زیاد دارند به بته های که برگهای بزرگ واندک دارند ترجیع داده می شوند . برگها معمولا در گونه های (Oryza sativa)  کرکدار ودر گونه ها ( Oryza glaberrima  )بدون کرک هستند .

 

گلازین یا سیستم گلی:

  گلازین برنج یک Panicle   نهائی ازهم پاشیده بوده وطول ان معمولاً از 10-25cm  میرسدشاخه های Panicle  بطورجداگانه ویا غنچه ئی به وجود می اید  دروقت نمو کاملPanicle  درورایتی های مختلف قسماًبدون پوش ویاندرتاًبطورکامل درغلاف پنهان می شود.

    هرشاخه ها چندین خوشه چه رابه وجود می اورد وهرخوشه چه اغلباً یک گل می باشد Panicle برنج بطور اوسط از 75-150   خوشه چه ها راتولید کرده ولی باهم تعداد خوشه چه ها ازچند دانه محدود تا به 500  دانه خواهد رسد.

دانه رسیده برنج یا Caryopsis   به وسیله Lemma وPalea   احاطه گردیده است این ساختمان ها رابنام پوست یا hull   یادمیشود درحالیکه دانه های که پوش ان دورشده باشد بنام برنج ودانه های که پوش ان دور نشده باشد بنام شالی یاد می کند. طول دانه های شالی از 3.5-7cm  میرسد وعرض ان از      1.7-3mm  میرسد وضخامت ان از 1.3  الی به 2.3  ملی مترمیرسد.               

 

تهیه تخم خوب :

   یکی از عوامل عمده و مهم دربلند بردن حاصل فی واحد زمین انتخاب و تهیه تخم خوب میباشد . تخم خوب باید صفات و مشخصات آتی را دارا باشد:

  1) تخم باید اصلاح شده باشد و از منبع موثق بدست آمده باشد.

  2) تخم باید کهنه نبوده وقوه جوانه زدن آن حد اقل %90 باشد.

  3) تخم باید پوچ وشکسته نبوده و عاری از مواد اجنبی و اضافی باشد.

  4) تخم باید باتخم های انواع دیگرشالی مخلوط نشده باشد.

  5) تخم گیاهان هرزه باید با آن مخلوط نباشد.

  6) تخم باید مرضی نبوده وعاری از انواع حشرات و تخم حشرات مضره باشد.  

           

اگروتخنیک ویا عملیات زراعتی برنج:

تناوب :

    برنج اکثرأ درشرایط محیطی ویژه ئ و یا در خاکهای کشت می شود که برای سایر محصولات زراعتی دیگر غیر ممکن ویا نامناسب بوده و اجبارأ روش نهالی  رواج دارد. با وجوداینکه تجارب نتایج بسیاری از تحقیقات نشان داده است که کشت متوالی برنج حاصل آن را کاهش و باعث گسترش وتوسعه آفات و امراض آن می گردد. ولی نمی توان یک تناوب دائمی برای برنج کاری تهیه و پیش بینی کرد. چون تناوب بستگی به عوامل مختلفی مانند محدودیت اراضی ، مصارف زیاد اولیه، مانند هموارکاری زمین ، چپرکشی دورمزارع وغیره دارد. علاوه برآن چون کشت پی درپی برنج مانند سایر نباتات مشکل چندانی تولید نمی کند ومیتوان آن را چندین سال پشت سر هم کشت نمود . بدین جهت اکثر شالی زارهای چین، هندوستان ، جاپان وبعضی قسمت های جهان همه ساله کشت می شوند . ولی در حالت کلی توصیه میشود دراجرای تناوب زراعتی که فاسفورس به خاک اضافه میکنند توجه شود، در فاصله زراعت های برنج یک نباتی از خانواده باقلات را به عنوان کود سبز وارد تناوب کرد و بالاخره کود حیوانی در راس دوره تناوب به مزرعه اضافه شود . در پاکستان با قرار دادن یک نوع شبدر(شبدرمصری) در تناوب وبرکرداندن آن به خاک نتایج بسیار خوبی ازنظر مقدار عملکرد به دست آمده و یا روش دیگرکه در بعضی مناطق مروج است ، این است که ابتداء در یک زمینی دو سال برنج می کارند وبه همان مدت آن را به چراگاه تبدیل می کنند . دربعضی مناطق برنج با پنبه وشدیار در یک تناوب قرار میگیرد، بدین ترتیب که دو سال پی درپی برنج کشت میشود وبعد از ضعیف شدن زمین یک سال آن را به شدیار ( حاره ) می گذارند. در بسیاری از مناطق خشک و نیم خشک دنیا، کشت برنج قسمتی از روند اصلاحی خاکهای شور و قلوی را تشکیل داده ونیز نباتاتی مانند پنبه ، جواری ، و گندم را در تناوب با برنج قرار میدهند.

 

روشهای کشت:

روش مستقیم:

   که مستقیما توسط دست ویا توسط ماشین تخم پاشی درسطح خاک ویا شاندن تخم به وسیله دست درزمین میباشد بعداً سطح زمین که درآن شالی کشت شده باشد با آب پوشانیده می شود.درافغانستان درمناطق مرکزی بعدازجمع آوری حاصل گندم ویامیده کردن شبدرزمین را آبیاری کرده بعداً آن را قلبه نموده وپلوان ها راجهت تهیه کردها آماده می نماید زمین رابعداًدوباره آبیاری نموده شالی را درآن بذر نموده بعداًزمین را درحالیکه آب درکردها وجود دارد ماله می نماید.

روش نهالی کردن:

 

آماده ساختن زمین برای قوریه شالی:

  شالی بطور عموم اولا قوریه شده بعدأ نهالی می گردد. اما بعضی حصص مملکت تخم شالی بطور پاشکی وراسأ در زمین نیز بذر می گردد. باید دانست که در بین حاصل این دو طریقه بذر تفاوتی موجود است . شالی ایکه نهالی می شود از (5 ) الی (10 )فیصد حاصل بیشتر تولید میکند. علاوه بر آن در طریقه نهالی چون بته های شالی بفاصله های معین شانده میشوند پش ازبین بردن علف های هرزه از مزرعه شالی آسان تر صورت گرفته وکود پاشی واستعمال ادویه و مراقبت ازمزرعه به سهولت انجام شده میتواند.

  تخم شالی اگر غرض تهیه بذق درساحه (100 الی 110 )متر بع کشت شود ، برای یک جریب بذق کافی تهیه می شود. در زمین قوریه باید مقدار کافی انبار حیوانی و علف پوسیده علاوه گردیده بعدأ با قلبه زیرخاک گردد. زمین یکی دو مرتبه قلبه شود تا کلخ های آن خوب میده وخاک آن نرم وپاشان شود.

  استعمال انبارحیوانی وعلف پوسیده زمین را حاصلخیزوخاصیت فزیکی خاک را اصلاح میدارد. همچنان کشیدن بذق از قوریه بآسانی و بدون صدمه زدن به ریشه ها صورت میگیرد. قبل از کشت مقدار20 گرام یوریا و20 گرام کود ( DAP ) باید در هرمتر مربع زمین قوریه علاوه و خوب باخاک مخلوط گردد.

 

وقت کشت شالی:  

  وقت کشت شالی نظر به عوامل مختلف مانند درجه حرارت ، ارتفاع از سطح بحر، تعداد ساعات روشنی آفتاب و غیره ازیک منطقه تامنطقه دیگر متفاوت می باشد . درساحاتی که ارتفاع بلند است مانند بغلان ، کندز ،تخاروغیره ، وقت مناسب شالی کاری از 20 حمل الی اخیر ثور بوده ودر جاهایکه ارتفاع پائین دارند ، مانند ننگرهار ولغمان کشت شالی از 10 ثور الی اخیر جوزا سفارش میگردد. باز هم دهاقین از اندوخته وتجربه خود میتوانند وقت مناست کشت را نظر به ایجاب اقلیم ومنطقه تعیین بدارند.

  فواید قوریه:

       کشت نهالی درقوریه دارای فواید ذیل میباشد.

ساحه موردضرورت کم میشود.

تهیه وتولید بذوق (بزغلی) وقت کم رادربرمیگیرد.

کشیدن نهالی به اسانی دروقت کم صورت میگیرد.

نهالی شالی به مصرف کمتربدست می اید.

  برای حفاظت نهالی قوریه ازحشرات وغیره ازپودر (Sevin -85-wp) به مقداریک قاشق نان خوری دردولیتر اب حل ونهالی قوریه روزپنجم ودهم دواپاشی گردد.

   تاریخ های بذرشالی درکشورما درجلال اباد، لغمان وکنرها10-20)  ثور) است و دربغلان 20- باشد.30  حمل است. عمرنهالی باید پنج هفته یا35  روز تعین وقابل سپارش است. (5 )

 

مقدار تخمریز در قوریه:

  مقدار تخمریز از 10 الی 12 کیلوگرام تخم سالم ، پاک وعاری از تخم گیاهان هرزه شالی را در بین یک ظرف ویا بوجی برای مدت (24 ) ساعت در آب بگذارید تا آب بداخل پوست آن نفوذ کند . تر کردن تخم شالی نظربه درجه حرارت فرق میکند.اگر درجه حرارت زیاد باشد برای مدت ( 24 )ساعت یا یک شبانه روز واگر درجه حرارت پائین باشد (48 ) ساعت یا دوشبانه روز و حتی تا (72 ) ساعت یعنی سه شبانه روز باید تخم مرطوب نگهداشته شود. بعدأ تخم را با احتیاط تمام بطور مساویانه در زمین قوریه ایکه آب آن ایستاده است پاش داده وبا شانه (ریک) ویا با شاخچه درخت آب گل آلوگردد. با این ترتیب نه تنها تخم شالی زیر گل می شود بلکه آب گل آلوده کفیدگی ها و ترکیدگی های زمین را نیز پر می کند . موقعیکه قد نهالی به بلندی (15 الی 20 )سانتی متر (یک بلست ) برسد آماده انتقال ونهالی کردن است . تعداد نهالی که از کشت این مقدار تخم در ساحه (100) الی (110 ) مترمربع زمین بدست میآید ساحه یک جریب را کفایت می نماید.

  معمولا شالی بعداز کشت در قوریه تا وقت انتقال دادن به کشتزازبه (35 الی 40 ) روز ضرورت دارد . قوریه باید روز دو مرتبه یعنی صبح و عصر آبیاری گردد. بذق شالی در قوریه باید رنگ سبزداشته باشد و اگر در قسمتی از قوریه رنگ بذق کم رنگ ویا زرد شود، پس باید یک مقدار کود سفید در آن پاش داده شود تا نهالی سالم وقوی بدست بیاید.

 

آماده ساختن زمین برای غرس نهالی :

   در آماده ساختن زمین برنج دو نوع قلبه معمول می باشد یکی قلبه معمولی ( اولیه) ودیگری قلبه که در داخل آب زده شده و منحصر به فرد میباشد و به آن ( puddling ) نیز می گویند. در قلبه اولیه ، درحقیقت همان اهداف به پیش برده می شود که در قلبه سایر محصولات زراعتی مورد نظر اند. قلبه اولیه معمولأ هفته ها قبل از آماده شدن بستر بذرانجام میگیرد. بقایای نبات قبلی و کودهای حیوانی را باید با این قلبه کاملأ زیر خاک نمود تا ضمن پوسیدن مواد عضوی جوانه زنی گیاه های هرزه موجود در خاک نیز تسریع شود . ازمشخصات دیگر این زیرورونشود وزمین با دقت هموارشود. هدف از قلبه دوم که در داخل آب انجام می شود ضمن ایجاد یک لایه غیرقابل نفوذ در خاک که مانع نفوذ بیش از حد آب به اعماق پائین میشود از اتلاف وشستشوی عناصر غذائ نیز جلوگیری میکند . علاوه براین روی کودهای بکاررفته را می پوشاند ،باعث افزایش ( PH )خاک در خاکهای اسیدی ، کاهش آن در خاکهای قلوی ، شوره زار  و مبارزه مجدد با گیاهان هرزه می شود. دراین قلبه آب و گل کاملأ با هم مخلوط شده ودر عین حال لایه زیر خاک فشرده می شود . این قلبه توسط ادوات سنتی ( پیش کاول که شبیه کج بیل است ) ویا ماشین های جدید که به بازار عرضه شده از جمله تیلر ،تراکتورهای مخصوص چرخ آهنی وغیره صورت میگرد وبه کمک آنها کلیه عملیات در داخل آب انجام میگردد. پس از این عملیات مزرعه برای کشیدن ماله ، هموارکاری ،پشته بندی ، کردبندی ( با استفاده از وسایل دستی ، لیستر ویا دیسک های مخصوص پشته بندی انجام میشود) وبالاخره آبیاری آماده می گردد.

 

استعمال کود :

   برای برداشت حاصل بیشتر تطبیق کود سفید ( یوریا ) و کود سیاه ( دی ای پی) لازم پنداشته میشود . دهاقین باید متوجه باشند که وسیله خیلی مؤثر تهیه مواد غذائ ضروری نبات عبارت اند از علاوه کردن کود حیوانی ، کود سبز وکاشتن زمینی که قبلأ در آن نباتات فامیل باقلات مانند رشقه ، شبدر وغیره کاشته شده باشد چون استعمال کود حیوانی وغیره عملیات زراعتی چندان مراعات نمی گردد پس لازم است تا عناصر ضروری نایتروجن و فاسفورس از طریق کودهای کیمیاوی تهیه گردند.

  نظربه راپور های تحقیقاتی تطبیق مقدار (25 الی 30 )کیلوگرام کود سیاه (دی ای پی) و(35 الی40 )کیلوگرام کود سفید ( یوریا) در فی جریب زمین شالی سفارش گردیده است . تمام کود سیاه ونصف کود سفید ( یوریا) باید قبل از شاندن نهالی در زمین ، بطورمساویانه و دقت پاش داده شده و خوب با خاک مخلوط گردد. نصف باقی مانده کود سفید بدو حصه تقسیم گردد یک حصه آن یک ماه بعد از شاندن نهالی و حصه دیگر آن موقع گل کردن شالی تطبیق گردد. این را باید در یظرداشت که کودسفید باید در کردهای شالی بصورت مساویانه وبرابر پاش داده شود بدین معنی که هر مشت کود باید یک مرتبه پاش داده شود . وهمچنان در موقع پاش دادن کود ، مسافه و طول قدم های دهقان باید تا حد امکان باهم مساوی باشند.

  برای بدست آوردن نتیجه بهتر باید تصف کود را بار اول درتمام کرد بپاشید ونصف باقی مانده آنرا بار دوم پاش بدهید .درموقع جریان باد کود پاشی باید صورت نگیرد. باز هم اگر بنا بر معذرتی باید تطبیق کود صورت بگیرد پس باید کود به سمت جریان باد پاش داده نشود. در روزهای بارانی کوشش شود تا کود تطبیق نگردد چه درغیر آن سبب سوختن برگها شده و هم تاثیر کود کمتر میگردد.

 

انتقال وغرس بزق شالی:

   بزق شالی باید به احتیاط از قوریه کشیده شود تا ریشه های آن متضرر یشود . بزق را باید بقسم دسته ها بسته بندی کرده وبه مزرعه انتقال داده شود وقبل از انتقال نهالی زمین به مقدارکافی آب داده شود وبزق به فاصله های معین یعنی به فاصله های (15 ) سانتی متر بین دو بته و به عمق یک ونیم الی (3 ) سانتی متر غرس شود ،فاصله بین دو قطار نهالی حد اقل باید (20 ) سانتی متر در نظر گرفته شود . حتی الامکان کوشش شود تا بزقی کشیده شده باید در همان روز شانده شود . هرقدری که بزق کشیده شده دیرتر نگهداشته شود ، به همان پیمانه ناغگی بیشتر در زمین رخ میدهد . تعداد نهالی در هر غوچک از (2 الی 3 )بته  سفارش میشود.

  باید دانست که نهالی کردن شالی به قطار یک عمل زراعتی پیشرفته بوده چه نباتات با گرقتن بیشتر و بهتر مواد ضروری از خاک و همچنان روشنی آفتاب ،نموی خوب تر نموده و حاصل بیشتربار میآورد . نهالی در قطار کنترول گیاه های هرزه را آسان تر ساخته وتطبیق کود به سهولت صورت می گیرد وهمچنان کشت شالی به قطار به آسانی درو می گردد.

 

آبیاری مزرعه شالی:

  مزرعه شالی بطور منظم و بمقدارکافی آبیاری شود طوریکه از زمان غرس نهالی برای مدت (30 ) الی (35 ) روز آب بطور دایم به اندازه (3 الی 4) سانتی متر( یک انگشت ) در مزرعه جریان داشته باشد . بعد از (35 ) روز قسمت کود یوریا که برای مرحله دوم کود پاشی تخصیص داده شده ، یعنی (9) الی (10 ) کیلوگرام را بطور مساویانه پاش داده و آبیاری را برای مدت چهارروز قطع کنید. بعد از چهار روزدو باره مزرعه شالی آبیاری گردد.                                                  

  مقدار(9 )الی (10 )کیلوگرام کود باقیمانده یوریا در وقت گل کردن شالی تطبیق گردد. آبیاری شالی تا وقتی دوام می کند که شالی خوشه کشیده ودانه های برنج نموی خود را تکمیل کند . بعدأ آب شالی را قطع نمائید تا زمین برای درو و گرفتن حاصل مساعد گردد. زمین قبل از استعمال کود زاهکشی شود وآبهای اضافی ومضره آن از بین برود وهم بعد از عملیات خیشاوه وغیره عملیات زراعتی در داخل مزرعه همیشه آبیاری صورت گیرد . قبل از درو وجمع آوری اقلا یک هفته قبل آب مزرعه خشک کرده شود مجرای عبور آن و را رد آن در هر کرد تهیه شود.

 

کنترول گیاه هرزه :

  موجوریت گیاهان هرزه شالی نه تنها جنسیت شالی را پاین می آورد بلکه ارزش مارکیت آنرا نیز متضررمی سازد در کنترول گیاه های بیکاره عملیات آماده ساختن زمین قبل از غرس نهالی خیلی مهم است اگر زمین شالی قبلآ قلبه شده و بازهم پیش از غرس نهالی قلبه می گردد یک تعداد زیاد گیاه های که نور وییده اند از بین میروند چون شالی خاصیت نمو در آب را دارند بنا بر ان تخم مک تعداد گیا ها در اب جوانه زده نتوانسته و از بین میرود ولی تعداد از گیاه هان توام باشالی انکشاف نموده باشالی رقابت کرده وحاصل آنرا کم می سازد . وسیله بهترکنترول گیاه هرزه شالی عبارتند از تناوب زراعتی کنترول میخانکی و استعمال ادویه ضد گیاه شالی وقتیکه گیاه هرزه به اندازه (15)سانتی متر برسد انرا با دست از ریشه کشیده دربین قطار های شالی با پای زیر گل کنید .

  برای بدست آودن تخم خالص و جنسیت خوب شالی نه تنها دور کردن گیاه های هرزه بلکه از بین بردن آن تعداد بته های شالی که مرضی بوده و یا ناجنس و بد جنس باشد کاریست بسیار ضروری و مفید.

 

درو کردن شالی (یکه کردن شالی):

  شالی باید بوقت مناسب آن درو گردد تا دانه های برنج ضایع نگردد درو کردن شالی بوقت وزمان آن حاصل و جنسیت انرا بالا برده ارزش برنج را اضافه میسازد.

  تقریبا (7)(8) روز قبل از درو شالی ، آبیاری شالی باید قطع و آب کرد ها تخلیه یا خشک گردد. وقتیکه ساقه و برگ های شالی رنگ کاهی را بخود بگیرد، موقع درو شالی را نشان میدهد همچنان چند دانه شالی را از پوش و پوست آن بیرون آورده و پاک کنید اگر دانه های برنج سخت محکم و شفاف معلوم شدند، باید دانست که شالی آماده درو است بته شالی را به اندازه(20)سانتی متر بالا تراز زمین درو نماید .

  شالی درو شده را برای مدت 1 الی 2  روز در مزرعه همچنان بمانید تا خشک شود. بعدأ آنرا جمع آوری نموده در جاییکه توسط ماشین میده می شود ویا خرمن جمع آوری کنید. در کشور ما جمع آوری حاصل برنج توسط داس های وطنی صورت میگیرد اما درکشورهای دیگر شالی توسط کمباین ها جمع آوری می شود. ماشین هایکه یا کمباین در جمع آوری شالی از آن استفاده می شود عبارت اند از:

SKD-5R پنج قطاره

SKPR-6R شش قطاره

  در این ماشین چغل ودرو همزمان صورت میگیرد در صورتیکه چغل اولی درست نگرفته باشد چغل تکراری صورت می گیرد. بعدأ دانه های آنرا پاک نموده ودر صورتیکه مرطوب باشد در ماشین های خشک کننده و حرارت آفتاب آنرا خشک می نماید و بعدأ به جای های مطلوب انتقال داده می شود.

چطور میتوان از مزرعه شالی حاصل خوب بدست آورد: برای بدست   آوردن حاصل خوب دهقان باید نکات آتی را در نظر داشته باشد:

کنترول آب : داشتن آب کافی در وقت نموی برنج ، زیاد کردن آب بوقت مناسب ، خشک کردن آب توسط زابر به وقت آن و داشتن آب به یک عمق مناسب .

ساختن یک قوریه خوب( تا اینکه نهالی های خوب برای انتقال نهالی داشته باشیم )

آماده ساختن خاک کشت زار برنج توسط شدیار وماله .

انتقال نهالی از قوریه به کرد بوقت مناسب وشاندن آن به ترتیب قطار .

مراقبت از کشت زار برنج ( خشاوه در وقت رویدن گیاه هرزه ، تهیه پارو یا کود ، سیرآب ساختن کشت زار ، نگهداری برنج از آفات .

بهره برداری و خشک کردن درست شالی .

 

ترکیب وخواص برنج:

  بیرونی ترین لایه برنج پریکارپ نام دارد که بسیار سخت و شفاف است. پوست دانه زیر این بخش قرار گرفته که از لحاظ پروتئین و چربی غنی، ولی از نظر نشایسته ای فقیر است. پس از پوست، لایه آلرون هست که جزء آندوسپرم می باشد. بنابراین ضمن عمل پوست کنی، بخش عمده ای از مواد مغذی برنج از دست می رود.

  اکثر مردم آسیا از برنج تغذیه می کنند. این ماده غذایی کامل نیست، چون میزان پروتئین و اسید آمونیا آن خیلی کم است. برنج گلوتن ندارد، پروتئین عمده آن اوریزنین (oryzenin ) می باشد.

  ترکیب اصلی برنج، نشاسته است که عمدتاً در آندوسپرم قرار گرفته است. برنج هایی که آمیلو پکتین بیشتری دارند لعاب بیشتری داده و انبساط آنها موقع پخت کم است. در برنج 70 تا 73 % نشاسته ، 2 تا 3 %  قند، 1 تا 2 %  مواد ازته ، 1 تا 3 %  چربي، 4 تا 5 %  سلولز و همي سلولز، 7 تا 8 درصد پروتئين و انواع ويتامينهاي B1،B2 ،B3   و مواد معدني شامل پتاشیم، مگنيزيم، آهن و  فاسفوريک اسید وجود دارد.  در ترکيب برنج چربی، کاربوهايدریتها، فايبر و فلزاتی همچون آهن و موادي مانند کلسيم موجود است.  (6-7 )

روش های استعمال برنج: مثلیکه ما مفهمیم شالی برعلاوه غذایی انسانها مانند استعمال آن در ساختن نان ، فیرنی به شکل آرد، حلوه ،سوپ ، کیک وکلچه ، پلو ، ودیگر غذا های فراوان برای انسانها. ودربعضی مناطق کشورما مانند ولایات شمال شرق کشور کندز، تخارو بغلان از پوست شالی بحیث مواد تغذیه برای حیوانات مانند آسپ بزکشی بحساب می رود که مخلوط با جو درخوراکه آسپ مورد استعمال دارد. که این پوست شالی را در وقت تبدیل نمودن شالی به برنج ذریعه ماشین بدو حصه تقسیم می کند که عبارت از توپه یک کوب ، دو کوب می باشد ازیک کوب آن درپختن شالی برای آماده کردن برنج بحیث مواد سوخت همراه با ساقه ها وبرگها خشک شده شالی که پخال می نامد استفاده می شود ومثلیکه قبلا تذکر دادیم از توپه دوکوب بحیث غذای حیوانی استفاده می شود وهمچنان از پخال آن بحیث غذای حیوانات در اوایل زمستان در ولایات شمال کشور استفاده می شود، ودر ممالک دیگر از پخال شالی در ساختن کاغذ وهمچنان از شالی در صنعت الکول بیرو از سبوس آن روغن می سازد.   وبرعلاوه استعمال توپه وپخال آن از میده برنج در تغذیه مرغ های مرغداری ودر قرأ وقصبات خانواده هایکه در خانه خود مرغ نگهمیدارد مواد تغذیه کننده برای مرغهای شان از همه ارزان و فراوان شمرده میشود. همچنان از آن در دام های پرنده گان نیز استفاده می شود.

 

توليد شالی در جهان:

  بر اساس آخرين احصایه سازمان خوراکه وغذا  جهان F.A.Oميزان توليد برنج در سال 2003 در جهان 584,975 هزار تن بوده است . از ميان کشورهاي جهان کشورهاي چين و هندبيشترين  توليد بيش از 55% توليد شالی جهان را به خود اختصاص داده اند.

 ميزان توليد شالی درجهان، افغانستان و چند کشور عمده توليد کننده در سال 2003

کشور

ميزان توليد ( واحد تن)

جهان

584975923

چين

167617000

هند

133513000

اندونزي

51849200

بنگلادش

38060000

ويتنام

34605400

ميانمار

21900000

تايلند

27000000

جاپان

9863000

فيليپين

13171087

برازيل

10219300

ايران

3300000

افغانستان

331000

 

سطح زير کشت شالی در جهان، افغانستان و چند  کشور عمده توليد کننده در سال 2003

کشور

سطح زير کشت(واحد هکتار)

جهان

150938100

چين

27398000

هند

44000000

اندونزي

11600000

بنگلادش

11100000

ويتنام

7443600

ميانمار

5600000

تايلند

11000000

جاپان

1680000

فيليپين

4095000

برازيل

3156360

ايران

560000

افغانستان

22500

                                              دجاويد ولي زاده ليكنه

 

+ نوشته شده در  ساعت   توسط  رحمت پيتاوال   | 

معلومات مختصر راجع به کچالو

معلومات مختصر راجع به کچالو

 

کچالو ازجمله نبات نقدپولی و درتامين غذاي انساني وحيواني رول عمده را بازي ميكند قرار احصائيه ۱۹۷۷-۷۸ ساحه كشت كچالودرافغانستان ۱۹۰۰۰ هكتار وتوليدات ان ۲۰۰۰۰۰ تن بوده است كه حاصل في هكتار ان ۱۰۵۲۶ كيلوګرام يا ۲۱۰۵ كيلو في جريب بالغ ميګردد.
   حاصلات كچالودرافغانستان پايين بوده زيرا انواع محلي ويا كچالوهاي تخمي مرضي بذر ګرديده وطرق انتخاب كچالوي تخمي درمراحل ابتدايي قرارداشته ودهاقين بدان اشنايي كم دارد.ضرورت است تا انواع پر حاصل مقاوم امراض وافات با اګروتخنيك مناسب بدهاقين عرضه ګردد همچنان لازم است تا دهاقين درانتخاب كچالوي تخمي تربيه شوند تا بتوانند تخم كچالوسالم وعاري ازامراض را درمزرعه انتخاب وازان براي بذر اينده خويش استفاده نمايند. تنها انتخاب تخم بذري كچالو اصلاح شده وسالم ميتواند حاصلات شان را بطورقناعت بخش بلند ببرد.

 

      تحقيقات انواع كچالو:

تحقيقات كچالو درافغانستان سابقه طولاني نداشته براي اولين بار درسال ۱۳۴۸ شروع شده . درسال ۱۳۵۱ به تعداد۵۲ نوع ازطرف انستيتوت تحقيقاتي زراعتي درفارم دارالامان وفارم لب دريا ولايت باميان تحت مطالعه قرارګرفت.درسال ۱۳۵۶ به تعداد ۱۹ نوع كچالوازموسسه        (سي اى پى)CIP مركزبين المللى تحقيقاتي كچالوبه انستيتوت تحقيقاتي زراعتي جهت توافق محيطي ارسال ګرديده،ازانجمله انواع سپارتان،كاردينال ودايمونت حاصل زياد توليد نموده بودند.

 

    انواع كچالوبذري:

انواع ممتازوپرحاصل كه ازتجارب انواع بدست اوده اند عبارت ان از انواع كفري چندراموكي، كفرى لوكروسى ۳۷۲۱ بوده كه انواع هندي ميباشد.كه ازجمله نوع چندراموكي زود رس ميباشد.

   فعلا انواع كفري چندراموكي ،ديزايرى،كاردينال كه سه نوع ممتازوپرحاصل بوده كه در افغانستان تحت بذرقراردارند.تحقيقات بالاي انواع كچالو دوام داشته واميدواريم تا انواع پرحاصل و زود رس،مقاوم امراض وافات به نقاط مختلف كشور معرفي ګردند.

 

   وقت بذركچالو:

كچالو درارتفاعات پائين ۵۰۰-۳۰۰ متر مانند ننګرهار،لغمان وكنربه دو تاريخ بذرميګردد.بذر اول ان از اول ميزان الي ۲۰ ميزان براي  تخم بوده ودر۱۵ قوس رفع حاصل ميګردد.اين بهترين وقت ګرفتن كچالوهاي تخمي ميباشد زيرا كه كمترين مقدارشپشك نباتي وجود داشته وكچالوهاي عاري ازامراض بلايت ووايروسي بدست مي ايد.ولي به مقصد ګرفتن حاصل وعرضه ان دربازار درماه ميزان بذرګرديده ودرماه دلورفع حاصل ميګردد.

  بذردوم ان بعد از نيمه جدي بوده ودراخر ماه ثوررفع حاصل ميګردد.

۲. بذركچالو درمناطق شمال شرقي مانند بغلان،كندز وتخار از۱۰ قوس الي ۱۰ جدي بوده كه دراوايل بهار شروع به نمو نموده و دراخر مۍ وجون رفع حاصل ميګردد.درين مناطق چون كچالواز برف باري و بارندګي مستفد ميګردد، دراوايل بهار به ابياري كمتر ضرورت دارد.اوسط حاصل ان درولايت بغلان ۳۰-۲۵ تن في هكتار معادل ۶۰۰۰-۵۰۰۰ كيلو ګرام في جريب ميباشد.

۳.   دربعضي مناطق تخارمانند روستاق وچاه اب كه بارندګي بيشتر از۳۰۰ ملي متر دارند،

كچالواز۱۵ حمل الي۱۵ ثوربذر ګرديد هيچ ابياري صورت نګرفته وبه قسم للمي ميباشد.

۴.   درمناطق ارتفاعات متوسط مانند كابل،پروان،لوګر،ميدان وغزنى دراوايل بهار ماه حمل بذرګرديده ودرماه سرطان رفع حاصل ميګردد. اما به منظورتخم كچالو راكمې ناوقت كشت نموده  ودراخر سنبله رفع حاصل ميګردد.

۵.  درارتفاعات بلند مانند باميان كچالو درماه ثوربذرګريده ودرماه ميزان وعقرب رفع حاصل ميګردد.

طريق بذركچالو:

كچالو به چهارطريقه بذرميګردد.

1.    كشت درزمين هموار:دراين طريقه كچالو به زمين هموار به فاصله هاي معين         ۷۵-۷۰  سانتي متر بين قطار واز۲۵-۲۰ سانتي متر بين دو نبات  بذرميګردد،تمام كود فاسفيت دار ونيم كود يوريا درزمين انداخته ميشودونصف متباقي يوريا دروقت پشته كشي بعد ازسبزشدن به قسم جر استعمال ميګردد.

2.    كشت بالاي پشته:درين طريقه زمين جويه وپشته ګرديده طوريكه فاصله بين پشته ۷۰-۶۵ سانتي متر باشد ودرقسمت سر پشته كچالو به فاصله هاي ۲۵-۲۰ سانتي متر به عمق ۱۵-۱۰ سانتي متر بذرميګردد.كود كيمياوي را قبل ازبذر استعمال نموده ويا اينكه بقسم جردرحصه پايين تراز كچالو استعمال مينمايند.

 

3.    كشت به يك طرف پشته: درين طريقه نيز زمين قبلا جويه وپشته شده وكچالو مانند طرق ګذشته به فاصله ها وعمق مناسب بذرميګردد.ولي صرف كچالودريك طرف  پشته بذرميګردد.درين طريقه بته راميتوان بصورت اسان خاك داد.استعمال كود كيمياوي به شكل جرمانند طرق كشت بالاي پشته اجراميګردد.

 

4.    كشت به دوطرف پشته:اين طريقه بذر زيادتر درافغانستان رواج داشته  وزمين پشته شده وفاصله يك پشته ازپشته ديګر۱۲۰ سانتي متر ميباشد.كچالودران مانند طرق ګذشته به عمق ۱۵-۱۰ سانتي متر وفاصله بين دو بته ۲۵-۲۰ سانتي متر بذرميګردد.كود كيمياوي ميتواند مانند طرق ګذشته استعمال ګردد يعني تمام كود فاسفيت دار ونيم كوديوريا دروقت بذر ونصف باقي مانده كوديوريا درخاك دادن اول استعمال ګردد.

 

استعمال كود:

        ضرورت كود حيواني درمزرعه كچالو زياد محسوس است زيرا كود حيواني ساخت وبافت خاك را اصلاح نموده.ظرفيت نګاه داشت آب درخاك را بالابرده وزمين را نرم نګاه ميدارد وازطرف ديګر موادغذايي را براي نبات ومايكروارګانيزم ها درخاك تهيه ميدارد.لذا لازم است  تا مقدار۳-۴ تن كود حيواني را درزمين كه براي كچالو تخصيص داده شده استعمال نمود.

    كودهاي كيمياوي يوريا و دي اي پي ميتواند به مقدار۵۰ كيلو ګرام هريك استعمال ګردد.تمام كود فاسفيت دار ونيم كود يوريا قبل از بذر ونيم باقي كود يوريا دروقت خاك دادن استعمال ګردد.

 

مقدارتخم ريز:

      ضرورت تخم درفي جريب مقدار ۵۰۰ كيلو ګرام بوده وبايد اندازه مناسب كچالو تخمي كه به اندازه ۵۰-۴۰ ګرام انتخاب شده تهيه ګردد.وازقطع كچالو كلان به دو ويا چهار حصه جلوګيري ګردد.زيرا امكان ملوث شدن ان با مكروب ها ووايروس درخاك  بوده وهم اب ازان نيز خارج وباعث چملكي تخم ميګردد.

    كچالو هاي تخمي بايد دوران استراحت كه دوو تا سه ماه ميباشد سپري نموده وقبل ازبذر داراي چندين جوانه باشد.همچنان براي كنترول كرم قطع كننده از ادويه دپيتركس به اندازه ۵۰۰ ګرام في جريب ويا فيورودان به مقدار۲ كيلوګرام في جريب استفاده نموده وقبل ازبذر درحين اماده ساختن زمين استعمال ګردد.

 

ابياري:

 ابياري مناسب در رشد ونموي كچالو بسيار مهم است.قلت اب براي كچالو ولو كه براي وقفه اي كوتاه هم باشد،نبات رامتضرر ميسازد زيرا كه خاك خشك شده وريشه نمو كرده نميتواند ولي برخلاف اب اضافي درمزرعه كچالو حالت كمبود اكسيجن را بار اورده وكچالوبصورت نورمال ومنظم نمو نكرده وامكان ګنده شده كچالو را نيز باعث خواهد شد.همچنان دراثر اب زياد درسطح كچالو زخك ها (لنتيسل) نيز تشكيل ګرديده وزمينه دخول امراض ازان به داخل كچالو نيز زيادميګردد.

    بصورت عموم ابياري بعداز۱۰-۷ روزميتواند تطبيق ګردد.ابياري كچالوبقسم جويه يي ومارپيچي درافغانستان معمول ميباشد.

 

 

ضرورت آب نبات:

    كچالو از نقطه نظرنمو به سه ګروپ تقسيم شده است.

1.      كچالوهاي زود رس كه بصورت عموم ۱۲۰-۹۰ روز را دربرميګرد.

2.      كچالوهاي متوسط رس كه ۱۵۰-۱۲۰ روز را دربرميګرد.

3.      كچالو هاي دير رس كه ۱۸۰-۱۵۰ روز را دربرميګردتا پخته ګردند.

4.      كچالوهاي كه بين ۱۵۰-۱۲۰ روز رابراي رسيدن ضرورت داردمقداراب ضرورت شان ۷۰۰-۵۰۰ ملي متر يا ۷۰۰۰-۵۰۰۰ مترمكعب درطول فصل نمو ميباشد.

كچالو ازجمله سبزيجات  ريشه سطحي بوده وبين ۶۰-۴۰ سانتي متر عمق ريشه ان ميباشد و۸۰-۷۰ فيصد جذب اب ان درعمق ۳۰ سانتي متر خاك صورت ميګرد.بلندترين حاصل وقتې بدست مى ايد كه آبياري بعد ازاخذ ۵۰% رطوبت ازخاك  صورت ګيرد.
بصورت عموم تبخير روزانه كچالوبين
۵-۶
ملي مترميباشد بهترين وقت حساس ابياري كچالوحين تشكيل تيوبر ميباشد وكمبود اب دراين مرحله فوق تاثير سؤ بالاي حاصل دارد.

طرق تكثر كچالو:

كچالو به سه طريقه تكثير ميګردد.

Ø    طريقه تيوبر:دراين طريقه كچالوهاي سالم درمزرعه انتخاب شده ودو يا سه هفته قبل ازرفع حاصل ساقه ان از بته كچالو توسط دست دور ميګردد تاكچالو نمو نكرده سخت ګرديده وبه وزن ۵۰-۴۰ ګرام باشد،البته بطور جداګانه براي تخم ذخيره ونګاه داري ميګردد.

Ø    طريقه تخم:دراين طريقه تخم كچالو بذر ګرديده واز ان مني ومايكروتيوبر بدست امده وتكثيرميګردد.

Ø    طريقه زرع انساج(تيشيوكلچر):دراين طريقه كچالو هاي سالم درحرارت بلند تر نمو داده شده از مرستيمك يا نموي نهايي كه از ان بدست مي ايد انساج ګرفته شده ودرمحلول هاي اګراګر درلابراتوارهاي تكثيرميګردند ودرخريطه هاي پلاستيكي درګلخانه بذر وبعداً درمزرعه بذرميګردد.

 

خاك مورد ضرورت كچالو:

كچالو براي نمو خود خاك مخلوط كه نه بسيار رستي ونه بسيار ريګي باشد واب زير زميني ان زياد نباشد تا اكسيجن بصورت درست براي ريشه برسد ضرورت دارد.استعمال كود حيواني دران حتمي ميباشد درخاك هاي كلى ويارستى رفع حاصل كچالوذريعه ماشين مشكل ميګردد زيرا كلوخ با كچالو يكجا درجالي هاي ماشين بالا ميګردد ودرخاك هاي ريګى بعد ازتخمريزي ضرورت اب زياد ميباشد.

امراض وحشرات كچالو:

كچالونظر به تمام نباتات زيادتر به امراض مبتلاميګردد وعامل ان بكتريا،فنګس ويا ويروس ميباشد.نسبت نبودن كچالو هاي تخمي اصلاح شده وانواع مقاوم عدم مراعات تناوب زراعتي وعدم ادويه كيمياوي تلفات وامراض زيادتر بوده ودرحاصلات تنقيص قابل ملاحظه رانشان ميدهد.امراض عمده كچالودرافغانستان اتشك ها،سياه دانه وپوسيدګي ساقه ميباشد.

 

مرض اتشك ابتدايي:اين مرض دركچالو خيلى مهم تلقى شده برګ وساقه كچالورا مصاب ساخته وخسارات زياد وارد مي نمايد.عامل مرض فنګس است كه زمستان را به شكل سپوربالاي بقاياي نباتات سپرى نموده ودربهارسال نبات كچالو را مورد حمله قرار ميدهد. درمرحله اول داغ هاي كوچك بالاي سطح تحتانى برګ ديده شده وبعد ازيك مدت كوتاه داغ ها بزرګ شده وبه شكل دايروي وغيرمنظم ظاهرميګرددبعدا سطح داغ ها شفاف شده ورنګ نصواري بخودميګيرد وحلقه هاي خورد دوراني دران به مشاهده مي رسد.اين مرض درمراحل مختلف نبات را متاثير ساخته وشدت مرض وقتى ظاهر مي شود كه نبات مراحل نموي خود راتكميل كرده و به پخته شدن نزديك شود.درموقع شدت مرض برګهاي رنګ زرد نصواري را بخود ګرفته وشروع به ريختن مي نمايد. مرض ازطريق زخم ها وبريدګى ها داخل نبات شده ورنګ پوست كچالوي مصاب شده بامقايسه كچالوسالم كمى تيره به نظرمي رسد.مرض را مي توان به دو طريقه كنترول كرد.

  1. طريقه ميخانيكي:

Ø      زرع نوع مقاوم كچالو.

Ø      انتخاب كچالوى تخمي سالم وغيرملوث از مزرعه.

Ø      ازبين بردن ګياه هرزه.

Ø      دوركردن بقاياي نباتي از مزرعه كچالو

Ø      مراعات تناوب زراعتي.

  1. طريقه كيمياوي:

Ø      استفده از موادكشنده فنګسي مانند كوپراويت بلو به اندازه ۲ ګرام دريك ليتر اب كه بعد ازظهور علايم دواپاشي ګردد.

Ø      داي تين ايم ۴۵  يا منكوزيب كه ۲ ګرام دريك ليتر اب مخلوط ودواپاشي ميګردد دوماه بعد ازكشت كچالو بعد ازهر ۱۵-۱۰ روز تكرارميګردد.

 

مرض اتشك اخري:

    يكى از امراض مدهش فنګسي  است وهم بنام مرض سوختګى برګ كچالو ياد ميشود.درشرايط مناسب اقليمي سپورتوليد ميكند برګ،ساقه  وغدۀ كچالورامصاب ساخته وكاملا ازبين مي برد.

   علايم مرض درمرحله اول  درحاشيه سطح پائين برګ ديده شده تدريجا طرف داخل انتشار مي يابد تا وقتيكه تمام برګ رامصاب ساخته وازبين ببرد.نقاط وزخم هاي غير منظم وپراب مانند به رنګ سبزتيره درحاشيه وانجام برګ ديد شده وشرايط بارندګي وهواى ګرم روز باسردي هواى شب (درحدود ۱۵ درجه سانتي ګراد) اين نقاط وزخم هاي رنګ نصواري وسياه را اختيار كرده وبه سرعت بزرګ شده به برګ هاي ديګرانتشار مي كند. درطى چند روز تمام بته هاي كچالومصاب به مرض شده ازبين مى روند.اګر غده هاى مصاب به مرض پوسيده شده راقطع نمايم لكه يا داغ هاى سورخ رنګ دانه دار به ملاحظه خواهدرسيد غده هاى مصاب به مرض پوسيده شده ازبين ميرود بهترين طريقه كنترول اين مرض استفاده از انواع مقاوم كچالومى باشد وهم ادويه كيمياوي مانند داى تين ايم ۴۵ بوده ودواپاشي بعد ازهر هفته تكرار ګرددتاروى برګ كاملا با دوا پوشيده شود.

 

حشرات:

   دوحشره مهم كه درمناطق كچالو كارى افغانستان  يافت مى شوند عبارت اندازشپشك ها وكرم هاى قطع كننده .

     شپشك ها سبب انتقال ويروس ميګردد،برعلاوه اګر تعداد شپشك ها زياد شود با ګرفتن شيره برګ،حاصل كچالو رانيز پائين مى اورد.براي كنترول شپشك ها مؤثرترين ادويه عبارت از كانفيدور كه ۷۵ ملى ليتردريك ليتر اب حل وبعد ازيك ماه از كشت كردن كچالو درزمين يكبار ادويه پاشى ميګردد.

    ادويه مؤثر براي كرم هاى قطع كننده كچالو عبارت از فيوردان است كه ۲ كيلوګرام ان با ۸ كيلوګرام خاك ميده مخلوط شده ودريك جريب زمين كچالو قبل از كشت كچالو استعمال ميګردد.

 

بخش نشرات ايكاردا افغانستان 2005
+ نوشته شده در  ساعت   توسط  رحمت پيتاوال   | 

دالوګانو دتخم دتوليد مروجې طريقې

دالوګانو دتخم دتوليد مروجې طريقې

سريزه:

  په افغانستان كې الوګان دوهم با ارزښته اوعايداتي نبات دي.الوګان په باميان،غزني،ميدان وردګ،بدخشان،بغلان،كابل،ننګرهار،لغمان،كنړكې كرل كيږي.دكرنيزې شميرې له مخې هركال نږدې ۱۴۰۰۰هكتاره ځمكه نيسي اوله دې ځخه په مجموعي ډول۲۳۵۲۰۰ټنه لاسته راځي.په اوسط ډول دحاصل اندازه يي ۸.۱۶ ټنه په هكتار كې وركړ شوي دي.مګردپرمختليلوهيوادو،چيرته چې ديو هكتار حاصلات  ۵۰-۴۰ ټنه دي،نسبت زمونږ حاصلات ډېركم دي او يواځينى علت يي دښه باكيفيته تخم نه درلودل دي. كه زمونږ دتخم دتوليدپرمختللي كرهنيزعمليات په كار واچوو كولاي شو چي ښه او باكيفيت تخم توليدكړو.ځكه چې زمونږ دښه تخم توليدلپاره ښه مساعدې لوړې ارتفاع لرونكې سيمې لرو چې په پسرلي كښې او ځينې ټيټې سيمې چه په مني كښې د الوګانو تخم توليده وي شي.

        دتخم الوګان دخوراك دالوګانوځخه فرق لري. دتخم الوګان لږځه زيات زيار او پاملرنه غواړي او بايد دخوراكي الوګانو ځخه په يوه خاصه فاصله وكرل شي. كه ځه هم بزګران دښه بازارموندنې لپاره غټ الوګان خوښه وي خو دتخم دلپاره ۸۰-۲۵ګرامه الوګان  بايد استعمال شي.
     داډيره مهمه خبره ده چې دزيات حاصل دلاس ته راوړلولپاره دالوګانو ښه جنس تخم په كافي اندازه ولرو او دښه جنس تخم كمى ددې سبب كيداى شي چې دالوګانو دتخم توليدپه ټپه ودروي.

          په نړۍ كې دالوګانو دښه جنس تخم،اوحاصل وركوونكي قسمونه اواصلاح شوي كرنيزې عمليې دالوګانودحاصل دلوړوالي سبب شوى دى او همدارنګه بزګرانوپه حاصل كښې هغه وخت  كمي وليده چه دالوګانو تصديق شوي تخم يې زياتره دځلورونسلونوځخه استعمال كړي وو. بزګران كولاي شي چې دځونسلونولپاره دښه جنس تخم ولري ترهغې چې په زړه پورې حاصل ترلاسه كړي.

دسالموتخمونوساتل اوزياتول دبزګرانوپه كرونده كې كولاي شي دتخم قيمت راټيټ اوپه نتيجه كښې په زيات مقدار تخم توليد اوداكار ددې سبب كيږي چې غريب بزګران دښه جنس تخم په ټېټه بيه ترلاسه كړي. كه چيرې دالوګانو ښه جنس او دكرني ښې طريقي پكارواچول شي،دادواړه ددې سبب كېږي چې په حاصل كې زياتوالى منځ ته راوړي.
    دافغانستان په هره سيمه كې كه وغواړو دالوګانودښه جنس تخم دتوليدكړو،بايد لاندې ټكي په پام كې ونيول شي.

1.      خاوره بايد دنيماتودواونارغيولكه معمولي جرب،دكچالوورستوالى اوبكتريا يي ناروغۍ ونلري.

2.      لږترلږه بايد د۹۰-۸۰ورځويا دالوګانو د ودې په موده كې دالوګانوكروندې په شاوخواكې نباتي سپږې موجودې نه وي ترځوالوګان په نورمال ډول خپله وده سرته ورسوي.

3.      كه دالوګانو د ودې  په وخت نباتې سپږې وليدل شي بايد فوراً حشره وژونكي سستيمك درمل استعمال شي.

 

دالوګانودتخم دتوليدلپاره اصلاح شوې كرنيزې عمليې

1.     دكروندې تيارړل:

دالوګانودكرځمكه دتخم دكرلو تر مخه تياريږي، كه چيرې  امكان ولري داوړي په موسم كې دالوګانو ځمكه قلبه شي اوشدياره پاتې شي.دا كار دخاورې سره انتقليدونكې ناروغيواوګنده بوټودكنترول سبب كيږي. كله چې دالوګانو دلپاره ځمكه تياره شوي په هغې كې دالوګانوكښت صورت  نيسي. دځمكې قلبه كولوعمليي زياتره دخاورې په نوعې پورې اړه لري يعنې كه خاوره مټينه وي  ځوځلې قلبې كولوته اړه لري اوكه خاورې ريګي خواص درلوده كوموكرنيزوعمليوته ضرورت  نه پښيږي.

 

2.     دتخم منبع:

كه چيرې وغواړودالوګانو دتخم ښه جنس ولرواو توليد يې كړوترټولولومړى بايد دتخم منبع معلومه وي اودبا اعتماده سرچينوځخه واخستل شي اوكوم تخمونه  چې بزګران يې توليدوي بايد د۵-۴ كالووروسته عوض شي.ديادونې وړ ده چې تخم بايد دنامعلومومنابعوځخه وانه  خستل شي.


۳     .    دتخم اندازه اومقدار:

دتخم دتوليد ادتكثيرلپاره بايد چې د۸۰-۴۰ ګراموپورې دالوګانووزن وي اوپه زياته اندازه نېشونه ولري نو دا تخم دكرلولپاره مناسب دي .دالوګانو دتخم مقدارپه يوجريب ځمكه كې د

۶۰۰-۴۰۰ګيلوګرامو سفارش وركول شوي دي مګر دا مقداربيا هم دتخم داندازي پورې تړلى دى.

      4.    دتخم تيارول:
دتخم دتوليد په مقصد چې الوګان كرل كيږي د۱۰-۲۰ ورځې مخكې دكرلوځخه ديخوخونونه  ويستل شي اوپه ازاده هوا كې په يو نازكه طبقه باندې  رڼايي  ته هموار واچول شي ترځودنيش لپاره تيار شي .ددې دلپاره چې دالوګانو ښه كرونده ولرواوتيغ وهلې هم يو قسم وي. دالوګانو تخم بايد نېشونه ولري اوكوښښ وشي چې دالوګانو دډېري ځخه وراسته،بې نېشه تخم لرې كړي.

5  .  دسرې استمال:

دكيمياوي سرې استعمال په افغانستان كښې ۷۵كيلوګرامه يوريا او۵۰ كيلو ګرامه ډي اي پي په يوجريب الوګانوكښې سفارش وركول شوي دي.دفارمي سرې استعمال چې ښه ورسته اوګډه وډه شوې وي په يوه جريب ځمكه كې دوه ټنه استعمال شي دفارمي سرې داستعمال ځخه وروسته پټى بايد قلبه شي ترځو دقلبې په واسطه سره دخاورې سره ګډه وډه شي. نيمايي مقدار نايتروجني سرې اوټول مقدار دفاسفورسي اوپوتاشيمي سرې مخكې له كرلو ځخه په ليكه كې بايد واچول شي اوپه مساويانه ډول ټولي كروندي ته ورسيږي. اودنايتروجني سرې پاتې برخه دخاورې وركولوپه وخت كې بايد استعمال شي.لاښونه كيږي چې يوريابايد هيځكله دتخم دكرلوسره يوځاي استعمال نشي ولي چې يوريا په مستقيم تماس الوګان خساكوي.  

 

6    .   دكرلووخت:

دالوګانو دتخم دكرلووخت زياتره دسيمې په اب اوهوا اود نوع پوري اړه لري همدارنګه په لوړ درجه حرارت كې مختلف قسمونه دالوګانو مختلف عكس العمل له ځانه ښكاره كوي يعنې دالوګانوهغه قسمونه چې دګرمۍ په مقابل كې مقاومت لري اودپخيدوموده يې زياته وي نـسبت هغه انواعودالوګانو ته چې دپخيدوموده يې لنډه وي دوخته كرل كيږي. دالوګانو تخم بايد په ټاكلي وخت وكرل شي او دپخوالي موده مخكې له دې ځخه چې دنباتي سپږودشديدې حملې لاندې راشي سرته رسولې اوپاخه شوي وي. اوبه خور دالوګانو دكرلوځخه مخكښې د دې سبب كيږي چې دالوګانودتيغ وهلوفيصدي لوړه كړي اودحرارت دكموالي سبب وګرځي.

 

    7  .   دكرلوطريقه:

كله چې ځمكه دالوګانو دكرلودلپاره تياره شي دهغې ځخه وروسته بايد ځمكه كې ليكې ويستلې  شي،فاصله په مابين د دوو ليكو كې ۷۰-۶۰ سانتي متره په نظركې ونيول شي اوپه دې ويستل شويوليكو كې الوګان ايښودل كيږي اوفاصله په مابين ددوه تخمونو دالوګانوكې ۲۰ سانتي متره ښودل شوې ده. وروسته دكرلوځخه په الوګانوباندې دلاس،بيل،قلبې يا پشتې جوړولوماشين په واسطه   ۱۵-۱۲ سانتي متره پورې خاوره واچول شي. دالوګانو دكرلوپه وخت كې ۳-۲ كيلوګرامه فيورادان ايس جي درمل په يوه جريب ځمكه كې بايد استعمال شي.دابايد په پام كې ونيسو چې پريكړل شوى تخم دالوګانو دتخم دتوليدلپاره مه كري.

 

        8.   اوبه خور:
كله چې ځمكه دالوګانو دكرلو دپاره تياره شي دكرلوپه وخت كې بايد په ځمكه كې په كافي اندازه لنده بل موجود وي دالوګانو دكرلوځخه مخكښې اوبه خور د دې سبب كيږي چې الوګان يوشان تيغ ووهي. كه چيرې دالوګانو دكرلوترمخه اوبه خور ونه شي بايد وروسته دكرولوځخه ژر تر ژره دالوګانو كروندې ته اوبه وركړل شي اوپاتې اوبه خور دالوګانو كروندې ته هغه وخت وركول كيږي كله چې ورته ضرورت پېښ شي دالوګانو داوبه خورموده زياتره دخاورې په نوع پورې اړه لري لكه ريګي خاورې دمټينوخاوروپه نسبت په مكرر ډول اوبوته ضرورت لري اودا بايدهيرنه كړو دالوګانودښه حاصل دلاس ته راوړلولپاره سپكې خاورې اومناسب اوبه خور ته ضرورت لري. دالوګانو په كرونده كښې بايدداوبو سطحه دپښتې دارتفاع دنيمايي ځخه ښكته وي. زياتره اوبه خور دالوګانوحاصل كموي اوالوګان خسا كيږي .د
۱۵-۱۲ ورځې مخكې دساقودپريكولوځخه دالوګانو په كرونده اوبه خور بايد بند كړل شي.

 

      9 .    كرنيزې عمليې:

دالوګانو دكرلوځخه يوه مياشت مخكښې ځمكه بايد اوبه خور شي. كله چې پټي ته دكرلو ترمخه اوبه وركړل شي دګنده بوټوزيات قسمونه وده كوي او وروسته دا ګنده بوټي دقلبې كولوپه واسطه له منځه ځي او كرونده دكرلولپاره تياريږي. دالوګانو بوټي ځه وخت چې د۱۰-۸ سانتي مترپه اندازه نمو وكړي  (دكرلوځخه ۲۵-۳۵ ورځې وروسته) دلاس يا قلبې په واسطه پښتې اوليكې جوړيږي. اودنايتروجني سرې پاتې نيمايي اندازه (يوريا) په ليكه كې اچول كيږي دسرې داچولوځخه وروسته پشتې ته خاوره وركول كيږي كه چيرې خاوره وركول پشتو ته يوځه وځنډيږي  ددې امكان شته چې سټولنونه (Stolones) زيان ومومي اودالوګانو دحاصل دكم والي سبب وګرځي.



10.           ځارنه اودنامطلوبو بوټولرې كول:

                   ددې دلپاره چې دالوګانو دتخم ښه جنس ولرو،دنارغيواوبيګانه بوټوځارنه دالوګانو په كرونده كې ډيره ضروري ده.دالوګانودكروندې ځخه كم تر كمه درې ځلې كتنه وشي تر ځووكولاي شي بيګانه او ناروغه بوټي دكروندې ځخه لرې كړو او علايم لكه تورخالونه ،دپاڼوتاويدل اونور وايرسي امراض دالوګانوكرونده كې وليدل شي بايد دكروندې ځخه ژر تر ژره لرې كړاى شي.

 لومړى روګينګ دشنه كيدوځخه وروسته اوبوټي ته دخاورې وركولوترمخه بايد سرته ورسيږي.

دوهم روګينګ د۵۰-۴۰ ورځې دكرلووروسته صورت مومي اودريم روګينګ دساقو له پرې كولوترمخه بايد سرته ورسيږي ترځودښه جنس لرونكي اومطمين تخم لاس ته راشي او دا بايد په پام كښې ونيسو چې دناروغ اوبيګانه بوټو سره يو ځاي الوګان دكروندې  ځخه ويستل شي.ترځووايروس ساليمو بوټو ته انتقال نه شي.

 

                                                        

11.  دنباتاتو ساتنه:

دالوګانو دكرلو په وخت په يو جريب ځمكه كې ۳ كيلو ګرامه حشره وژونكي دانه دار درمل چې سيستميك خواص ولري لكه فيورادان اچول كيږي چې دا درمل دتورو سپږو،شاپرك اويا دپاڼودملخ په مخنيوي كښې مهم رول لري او همدارنګه دوايرسي نارغيوځخه مخنيوى كوي .         د   ۴۵-۴۰  ورځو پورې د دانه دار حشره وژونكي درملو تاثير پاتې كيږي .دوه يا دري دوا پاشي دكنفيدورايس ايل-۱۰۰ درمل په واسطه ۱۵-۲۰ سي سي، په شل ليتره پمپ كښې چې ديوه جريب لپاره دوه پمپ كيفايت كوي دالوګانو په ځمكه كې په وقفه د۱۵-۱۲ ورځواستعماليږي .بيا همدا موده دسپږيو دنفوس اوحملې پورې اړه لري. داتشك بعدي ناروغۍ دمخنيوي  لپاره يوه دواپاشي د ډآيي تين-ايم-۴۵ يا منكوزيب، درملو په واسطه يو جريب دالوګانو ځمكه كې ۳۵۰ ګرام د دواړو نوعويعنې حساس او مقاوم نوعو لپاره استعماليږي. داتشك بعدي په مقابل كې دالوګانو حساس قسمونه بايد په وقفه د۱۵-۱۰ ورځوكې د ډايي تين-ايم-۴۵ درملو په واسطه دواپاشي تكرارشي مګردا داوپاشي بيا هم داب وهوا پورې اړه لري كه چيرې دا ناروغۍ په درملو كنترول نه شي موږ كولاي شو چې په عوض كې يي ريډومل۸۰۰ ګرام په يو جريب ځمكه كې دوا پاشي كړو.


       
12.    دساقې پرې كول:

دالوګانو په پاڼو باندې دسپږو(Aphids) دزياتې حملې او نفوس ترمخه بايد چې دالوګانو ساقې پرې كړل شي يا دالوګانو ساقې بايد دلاس يا لور په واسطه دځمكې ته ځومره چې ممكنه وي نږدې پريكړي شي. دالوګانو ويستلي شوي  خېلۍ دپشتو له پاسه بايد واچول شي ترځولوځ الوګان دلوړې تودوخې او لمر دمستقيمووړانګودخطرځخه وساتل شي.دالوګانو دشاخچودوهم ځل ودې بايد مخنيوي وشي. تر ځوحشره ونه كړاي شي چې وايروسي ناروغۍ انتقال كړي.    

 

        13.     راټولول:

دساقو له پرې كولوځخه ۱۵-۱۰ ورځې وروسته دا الوګان بايد ټول شي. ترځو دالوګانو پوستكي پنډ او كلك شي .الوګان دبيل يا قلبې يا تراكتور پواسطه راويستل كيږي اودلاس پواسطه بايد راټول كړل شي. دا بايد هير نه كړو چې دالوګانو درايستلوپه وخت  دخاورې لنده بل په منځنۍ سطحې سره وي (نه ډيره لنده اونه ډيره وچه وي) ترځو الوګان متضرر نه شي. وراسته الوګان  درايستلوپه وخت كې بايد جدا شي ترځو دالوګانو ساليم تخم ته زيان ونه رسيږي.دالوګانو راجمع شوى تخم د۱۵-۱۰ ورځو لپاره د ډېرۍ په شكل وساتل شي او دالوګانودجمع كولواو انتقال په وخت بايد ډېر احتياط وشي ترځوالوګان دزخمي كيدو ځخه محفوظ پاتې شي.

 

14.  درجه بندي:

دالوګانو د ډېرۍ كولو ځخه وروسته كله چې پوستكى دالوګانو كلك او پنډ شو  دالوګانو دتخم درجه بندې شروع كيږي او داكار د دې سبب كيږي چې الوګان په ماكيټ كښې دخرځلاوښه بازار پيداكړي په عمومي ډول دالوګانو تخم په ځلوروډولودرجه بندي كيږي چې اول او دوهم اندازه يي دتخم لپاره استعماليږي.

1. وړوكي اندازه الو ۲۵ګرامه ځخه كم وزن ولري.

2.  منځنۍ اندازه الو۲۵-۶۰ ګرامه پورې وزن ولري.

3.  غټه اندازه الو ۶۰-۱۰۰ ګرامه پوري وزن ولري.

4.  اود۱۰۰ ګرامخ ځخه زيات وزن ولري.

له دې ځخه علاوه موږكولاي شو د دې ځخه دټيټې او غټې اندازې الوګان هم په يخو خونو كښې  ذخيره كړو او بيا يي دتخم لپاره استعمال كړو.مګر دالوګانودكرلو فاصله په مابين د دووالوګانو كې داندازې په اساس تعينېږي.
  دالوګانو تخم په بازاركښې دخوراك دالوګانو په نسبت بايد په لوړه قيمت خرځ شي.

 

15.  په درملو دتخم ككړول:

درجه بندي شوي الوګان دمعمولي پاكواوبو په واسطه ومينځل شي او وروسته  دمنځلوځخه ديوريك اسيد په 3% محلول كې د۲۰ دقيقو لپاره غوپه كړاي شي ترځو دسطحي ناروغي لكه جرب،تورداغونه اوبكتريايي امراضو مخه ونيول شي او همدارنګه كولي شوچې ديوريك اسيد۵% محلول دالوګانو له پاسه دواپاشي كړو چې دا كار هم دناروغيو دمخنيوي سبب كيږي .په درملوككړشوي الوګان لومړى بايد په سيوره كې وچ شي او وروسته دوچوالي ځخه په بورۍ كې واچول شي اوپه يخو خونو يا ذخيره كښې په منظم ډول ځاى په ځاى شي ترځودچاپيريال دتودوخې لوړه درجه دالوګانو په تخم منفي اغيزه ونه كړي.
+ نوشته شده در  ساعت   توسط  رحمت پيتاوال   |